Vukovo načelo „Piši kao što govoriš, čitaj kao što je napisano”, ukoliko se prouče podaci o pismenosti Beograđana, ne bi valjalo bukvalno primeniti. Žargonski i kolokvijalni govor dominiraju među mlađim stanovnicima prestonice pa bi se, sledeći devizu „piši kako govoriš”, na papiru našlo sve sem smislenih rečenica koje odgovaraju gramatičkim pravilima.

Međunarodni dan pismenosti, 8. septembar, Beograd je prošle godine dočekao sa 18.692 nepismenih starijih od 15 godina. Osim toga, 37.744 žitelja prestonice nema nijedan dan školske spreme, pokazuju podaci Gradskog zavoda za informatiku i statistiku.

U Srbiji 1,3 miliona ljudi nema osnovnu školu, pa nam za utehu jedino može poslužiti podatak da je u svetu svaki peti stanovnik nepismen.

Procentualno, najveći broj nepismenih živi u opštini Obrenovac, gde se oko 3,6 odsto stanovnika izjasnilo da su nepismeni. U ciframa, najviše osoba koje ne barataju sa slovima nalazi se na području Zemuna, a reč je o više od 2.600 žitelja.

– Podaci kojima raspolažemo pokazuju da je došlo do poboljšanja obrazovne strukture. Svaki peti sugrađanin ima višu ili visoku stručnu spremu. Obrazovanija je muška populacija i mlađe stanovništvo, a i nivo obrazovanja je znatno viši kod građana koji stanuju u centralnim gradskim opštinama. Na primer, u opštini Vračar svega 3,6 odsto stanovnika starijih od 15 godina nema završenu osnovnu školu, dok gotovo 40 odsto njih ima više ili visoko obrazovanje – objašnjava Radmila Vićentijević, načelnica odeljenja statistike Gradskog zavoda za informatiku i statistiku.

Najviše sugrađana sa fakultetskom diplomom ima u najmnogoljudnijem Novom Beogradu, gotovo 40.000 žitelja, dok procentualno, najviše visokoobrazovanih ima na Vračaru. Svaki treći stanovnik ovog kraja grada završio je fakultet.

Postoji i značajna razlika u stopi nepismenosti u zavisnosti od nacionalne pripadnosti. Najalarmantnija situacija je kod Roma – svaki četvrti pripadnik ove nacionalne manjine je nepismen.

Razlike među opštinama postoje, ali stručnjaci smatraju da na nivo pismenosti ne utiče podneblje, već okruženje i obrazovni nivo stanovništva, a istraživanja pokazuju i nezadovoljavajući stepen jezičke kulture kod školaraca.

– Među beogradskim osnovcima proveravali smo kvalitet spontano napisanog teksta. Utvrđen je veliki broj nedopustivih grešaka. Problem je što kolokvijalni jezik postaje dominantan i to se događa na svim nivoima u društvu – objašnjava mr Jelena Stevanović, iz Instituta za pedagoška istraživanja.

Stručnjaci naglašavaju da garant pismenosti više nije samo završena osnovna škola, budući da u eri eksplozije informatičkih noviteta funkcionalna pismenost preuzima primat.

– Pojam funkcionalne pismenosti znači da osoba bude sposobna da u svim društvenim kontekstima koristi mnogobrojne resurse za prenošenje poruka, na primer da vlada Internetom, ali i jezičkom kulturom, to jest da upotrebljava izražajna jezička sredstva – ističe Stevanovićeva.

Stručnjaci napominju da nepismenost može da se posmatra kao lični hendikep, socijalna bolest i ekonomska šteta po privredu jedne zemlje. Nepismenost je pre svega problem sela, jer seosko stanovništvo je tri do četiri puta izloženije ovoj pojavi od urbanog, što se i na teritoriji glavnog grada ogleda u odnosu centralnih i obodnih opština.

Najviša stopa nepismenosti beleži se u južnoj i istočnoj Srbiji, a pored mladih ugroženi su i odrasli, uglavnom žene, iznad 50 godina. Jug Srbije ima neadekvatan nivo jezičke kulture, ističu stručnjaci. Prizrensko-timočka i kosovsko-resavska dijalekatska zona odstupaju od norme standarda srpskog jezika.

S. Despotović - M. Brakočević

----------------------------------------------------

Sve više doktora nauka, mastera, specijalizanata...

Stručnjaci podsećaju da poslednjih godina prisustvujemo hiperprodukciji visokih zvanja. Sve je više doktora nauka, magistara, mastera, specijalizanata... Prilika za zaradu na postdiplomcima je odlična, pa ove studije i kursevi niču kao pečurke posle kiše i na državnim i na privatnim fakultetima.

Podatak o tome koliko u Beogradu ima doktora nauka ne postoji, budući da sve više akademaca ovo zvanje stiče na uglednim, ali i malo poznatim privatnim univerzitetima i fakultetima.

Na Univerzitetu u Beogradu u toku 2009. godine promovisan je ukupno 331 doktor nauka, a broj onih koji su stekli ovo zvanje je veći jer još nisu prikupljeni svi podaci.

U poslednjih pet godina na fakultetima beogradskog univerziteta broj doktora nauka je u stalnom porastu. Godine 2004. najviše akademsko zvanje stekle su 233 osobe, a 2008. godine – 378. Najviše doktora nauka promovisano je 2005. godine. Tada se ovim titulom okitilo 384 akademca.

U upravi Univerziteta u Beogradu, ipak, tvrde da nam je potrebno još više doktora nauka i osoba koje se bave naučnoistraživačkim radom.

– Broj doktora nauka u Srbiji je u odnosu na ukupan broj stanovnika znatno manji nego u drugim zemljama, kao što je na primer Slovenija. Osim toga, oni ne moraju da rade samo u institutima, već ukoliko pokažu kreativnost mogu da kao vrhunski stručnjaci dobiju mesta i u pojedinim kompanijama – objašnjava Neda Bokan, prorektor Univerziteta u Beogradu.