Slobodan Šijan: Rad

Od prve samostalne izložbe papira i crteža, priređene maja 1974. u Grafičkom kolektivu, do ove nove retrospektivne postavke u Salonu MSU, Slobodan Šijan (1946), ostvareni filmski reditelj, „tražeći svoju pravu biografiju” načinio je veliki stvaralački luk označen prelomnim trenucima ali i izuzetnim profesionalnim uspesima. Tako akvarel „Autoportret sa naočarima za tamu” iz 1970. označava jedan od važnih trenutaka u Šijanovom životu jer se, tek diplomirani, slikar te jeseni odlučuje na radikalnu promenu – „napušta svetlost slikarstva u ime mraka bioskopa” i započinje studije režije.

U tom smislu postavka „Oko filma” fokusira, pre svega, intelektualni potencijal ovog autora predstavljajući sve oblike njegove umetničke prakse van igranog filma – od ranih crteža i slika s kraja šezdesetih i prve polovine sedamdesetih, preko eksperimentalnih i dokumentarnih filmova, filmskih letaka, zbirke radova na papiru za autobiografski film iz osme decenije do foto-sekvenci „Vrtoglavica”, snimanih u San Francisku 1998/99. godine.

Koncipovana iz više segmenata, izložba „Oko filma” prati hronološke i vizuelne celine u svojevrsnom recikliranju materijala i sećanja; ona se može posmatrati i kao autobiografska refleksija autora koji je, pre svoje filmske karijere ali i kasnije, u pauzama snimanja dugometražnih filmova eksperimentisao sa različitim vizuelnim medijima i tehnikama – crtao je, slikao, radio foto-kolaže, pisao i zapisivao, fotografisao, izdavao, snimao kratke forme – a sav taj raznorodni materijal naučnički sistematično signirao i arhivarski pedantno beležio i sa/čuvao. Praćenjem hronologije izloženih radova, zapisa i Šijanovih tekstova publikovanih u katalogu, formira se fragmentarna slika dnevničkog karaktera koja se u svom filmskom načinu mišljenja projektuje kao „presan” sinopsis sa detaljima za režiranje kadrova jednog mogućeg „unutrašnjeg” filma.

Još povodom prve izložbe Slobodana Šijana 1974. godine, kritika je kod ovog autora cenila misaonu eksplikaciju, a ne naraciju dela. Tom idejnom korpusu pripada i konceptualni rad „Samoubistvo medija” u kojem Šijan istražuje prirodu medija fotografije. Ovo je, svakako, i najbolji Šijanov rad na ovoj izložbi i u segmentu njegove vizuelne umetnosti sedamdesetih kada on pripada krugu autora okupljenih oko Studentskog kulturnog centra, beogradskom žarištu nove umetničke prakse.

Očito, u Šijanovom stvaralačkom kodu egzistira specifična filmska naracija, prožeta elementima fantastične umetnosti i nadrealizma pa je na kompleksno pitanje: Koliko Šijan režiser duguje Šijanu slikaru moguć odgovor – autorska energija ovog intermedijalnog umetnika se, po principu spojenih sudova, preliva iz jednog u drugi medij, u intelektualnoj znatiželji dodiruju se problemski okviri, a elementi njegovog vizuelnog stvaralaštva ugrađeni su u igrane filmove. Ako bismo podvukli crtu danas, Šijan režiser je daleko nadmašio Šijana slikara.

Dve vremenske celine – prva Pre filma (1968-1979) i druga, u pauzi snimanja filma (da ne bi postojali gluvi prostori) ciklus Vrtoglavica 1998/99, podstaknut fascinacijom Hičkokovim filmom – čine izložbu „Oko filma”. Autor postavke Dejan Sretenović eksplicira Šijanov slučaj u znaku hibridizacije filma i vizuelnih umetnosti, smatrajući je jedinstvenom pojavom u našoj umetničkoj praksi.

U svojoj osnovi Šijanova vizuelno-tekstualna istraživanja oko filma – i/ili prisustvo u kinematografiji drugim sredstvima – u svom misaonom i vizuelnom diskursu imaju, pre svega, dokumentarni karakter. Valja dodati da bi ova postavka predstavljala celoviti portret umetnika da je povezana sa programom Kinoteke gde bismo, paralelno, pratili Šijanove dugometražne igrane filmove; u kontekstu istorizacije ličnosti i dela, podsetiti se i da je Šijanov debitantski dugometražni film „Ko to tamo peva”, snimljen 1980, priznato i poznato antologijsko ostvarenje specifičnog humora, raskošne glume i slikarskih kadrova.