Uočljivo je da Fest trpi posledice finansijske krize. Inostranih gostiju je dramatično manje nego prethodnih godina, svečarska atmosfera gotovo da ne postoji i pratećih sadržaja je malo, pa otuda osećaj da je najpopularniji domaći festival ove godine poprimio izgled „proširene Sinemanije”.

 Međutim, Beograđani vole svoj Fest, verni su mu, i podržavaju ga svojim masovnim prisustvom dajući mu ono najvažnije – život i večitu mladost. Nudi ovogodišnji Fest bogat izbor značajnih filmova, a stiče se utisak da su publici, osim Moazovog „Libana”, veoma dragi i filmovi Tornatorea, Plačida i Heslova.

 Sicilijanska epopeja „Barija: Kapija vetrova” Đuzepa Tornatorea, istorijski spektakl u kojem je obuhvaćen period od 1930. do 1980. godine, zabavan je i pomalo utopijski film, melanholična priča o velikim ljubavima – prema Siciliji, porodici, ženi i komunizmu. Dominiraju izvrsno izrežirane masovne scene, sve promene u poluvekovnom periodu istorije jednog mesta i njegovih stanovnika scenografija i kostimi prate u korak, zvuci žamora i vike temperamentnih Sicilijanaca mešaju se sa bukom svakodnevice i muzikom koju je za „Bariju” komponovao legendarni Enio Morikone.

 Film krasi prefinjeni osećaj i za lepotu kadra, za melanholičnost, intimu i zaokruženost likova. Tornatore precizno tka legendu prepunu heroja. Strpljivo i detaljno prati tri generacije jedne sicilijanske porodice, izdiže ljubav, snove i stvarnost zajednice, prateći sve krucijalne društveno-političke promene kao što su fašizam, Drugi svetski rat, uspon komunizma ali i sicilijanske mafije. „Barija” je Tornatoreov i najličniji i poluautobiografski film – dinamičan i životan. Nosi plemenitu emociju i vraća nadu da klasičnom filmu još uvek nije odzvonilo.

 Drugačiji pogled na istoriju, na buntovnu 1968. godinu, nudi i sjajan italijanski film „Veliki san” slavnog italijanskog glumca i reditelja Mikelea Plačida, koji duboko dira gledaoce iako su filmove na ovu temu gledali već mnogo puta. Sama filmska priča (kao uostalom i glavni muški lik), inspirisana je autobiografskim Plačidovim iskustvima, koji je u vreme studentskih nemira na Rimskom univerzitetu, zaista bio policajac ubačen iza barikada među studente, sanjajući, inače, o tome da upiše akademiju i postane glumac. Njegov veliki san meša se sa snovima generacije koja je verovala da može da promeni svet i učini ga boljim. Nekadašnji policajac Mikele Plačido, danas sa pozamašnom glumačkom i rediteljskom karijerom iza sebe, stvara uzbudljiv i kompleksan film, sa maestralno režiranim scenama sukoba studenata i policije.

 Dobru energiju i mnogo smeha u Festovom gledalištu doneo je film „Ljudi koji zure u koze” američkog reditelja Granta Heslova, sa Džordžom Klunijem kao producentom i glumcem.

Baziran na romanu Džona Ronsona, Heslovov film je zabavna, i istovremeno subverzivna ratna komedija, sasvim na tragu Altmanovog „MEŠ-a”. Ovo je priča o mladom i ambicioznom provincijskom novinaru (Ian Mekgregor), koji odlaskom u irački rat sreće čudnovatog Kesidija (izvrstan kao komičar – Džordž Kluni), pripadnika tajnog američkog vojnog odreda telekinetičara i vidovitih, sposobnih da pogledom ubiju koze i prođu glavom kroz zid (usavršavanje ovih „tehnika” nastalo je kao posledica trke u naoružanju). Pripadnici odreda nose naziv Džedaj, poput junaka „Ratova zvezda”. Tokom zajedničke avanture kroz iračke pustinje, novinar će upoznati i Đanga (potpuno nestvaran Džef Bridžis), Kesidijevog vođu i gurua odreda, koji je ništa drugo do ocvali hipik koji obuku temelji na indijskim mantrama i psihodeličnim drogama.

 I dok se publika dobro zabavlja gledajući američke vojnike kao „decu cveća”, film iz pozadine nudi i ubojite političke oštrice i aluzije na to da „obični američki građani” svoju sudbinu poveravaju pravim opsenarima, raznim „sakaludama” koje na veštački način stvaraju mit o sopstvenoj nadmoći i nepobedivosti.

 Nije nezanimljivo ni među filmovima jedinog takmičarskog Festovog programa „Evropa van Evrope”, čiji će pobednik osvojiti „Politikinu” nagradu „Eritrocit” (rad umetnika Nikole Pešića). Ruski film „Buben. Baraban” Alekseja Mizgirjeva, sa fino iskošenim uglom gledanja govori o tihom očaju sredovečne bibliotekarke kojoj se, na tren, dogodila ljubav. Jermenski film „Granica” Arutjuna Hačarijana, kazuje o tragediji koja se dogodila njegovom narodu posle jermensko-azerbejdžanskog rata, dok albanski film „Živ” Artana Minarolija osvetljava problematiku krvne osvete u svetlu sukoba tradicionalnog i modernog društva. Turski film „Ljudi na mostu” Asli Ezge pruža još jedan dokaz vitalnosti kinematografije ove zemlje, kroz dobro koncipiranu i životom obojenu priču o sedamnaestogodišnjem prodavcu cveća i pravom „bosforskom donžuanu”, dok je ukrajinski film „Melodija za ulični vergl” Kire Muratove, sumoran portret samoživog i ravnodušnog čovečanstva.

 Boje srpske kinematografije u ovogodišnjem takmičarskom programu brani film „Flešbek” Aleksandra Jankovića. Reč je o debitantskom, crno-belom filmu koji je dobrim delom na tragu stvaralaštva legendarnog Živojina Pavlovića, stilski ujednačen, sa ireverzibilno ispričanom pričom i postavkom koja podseća pomalo i na film „Otpozadi” Gaspara Noe. Uspešan Jankovićev debi.

 Veoma snažan utisak ostavlja i hrvatsko-srpski koproducentski film „Metastaze” Branka Šmita, uspešna psihološka studija grupe urbanih marginalaca, obeleženih brojnim ožiljcima hrvatske zbilje. Jedan od velikih kvaliteta Šmitovog filma je i autorov besprekorni osećaj za organizaciju kadra i scene, kojima je ostvareno uverljivo prožimanje igranih i dokumentarnih komponenti.

 Šmit je načinio modernu i dinamičnu, zagrebačku verziju „Trejnspotinga”. Kamera radi iz ruke i s ramena, po principu jedna scena – jedan kadar, doprinoseći tako dinamici filma, vešto skrojenog od četiri mozaičke priče u kojima se Šmit upustio u vivisekciju bolesnog društvenog tkiva, sa dubokim pogledom na stanje posle „domovinskog rata”, ujedno pokazujući da su sudbine i naravi Srba i Hrvata sličnije nego što su i jedni i drugi spremni da priznaju. Svet četiri glavna lika – nekadašnjih mladih učesnika u ratu, a sada izgubljenih duša koje nikome nisu potrebne, čine zapušteno predgrađe, prepuni kafići tokom radnog vremena, sponzoruše, kladionice, pivo, zaglupljujuće sapunske opere, nagradne igre što sirotinji bude lažnu nadu...

Dubravka Lakić

Domaći dokumentarci na Festu

U programu dokumentarnih filmova „Činjenice i slagalice” uvršćena su i dva domaća filma. Delo „Na granici” Žarka Dragojevića je dokument o ljudima iz kopnene zone razdvajanja sa Kosovom i Metohijom koji, iako prinuđeni da se zbog čestih oružanih napada povlače sa granice, ne gube optimizam da će biti bolje.

Danas u 16 sati u dvorani Kulturnog centra Beograda na programu je dokumentarac „Centar za pranje filmova” Srđana Kneževića, u kojem autor traga za odgovorima na pitanja šta je vlast želela sa „Avala filmom”, kako je ukidanjem Instituta za film stvoren Filmski centar Srbije, zašto su za neke filmove izdvajana veća sredstva nego inače...

I. A.