Pirot – Stručnjaci Zavoda za zaštitu spomenika iz Niša počeli su sanacione i konzervatorsko-restauratorske radove na kulama i bedemima Gornjeg grada Pirotske srednjovekovne tvrđave, koja je šezdesetih godina proglašena za spomenik od izuzetnog značaja. Radove, sa više od četiri miliona dinara, finansira Ministarstvo za kulturu Republike Srbije. Autor projekta je arhitekta Zavoda za zaštitu spomenika Niš Elena Vasić-Petrović.

Pirotska tvrđava, popularno Kale, jedna je od najočuvanijih tvrđava, od oko 200 koliko ih ima u Srbiji, ali više od dve decenije na njoj ništa nije rađeno.

– U planu je obnova istočne i jugozapadne kule, koje nisu do kraja arheološki istražene, i manja sanacija bedema gde su vidna urušavanja – rekla je Elena Vasić-Petrović za „Politiku”, dodavši da ove kule nisu obnavljane prilikom poslednjih restauracija u periodu između 1970. i 1986. godine. Radovi bi trebalo da budu završeni do kraja novembra.

Pirotsko kale ili Momčilov grad (po predanju podigao ga je vojvoda Momčilo) gradsko je utvrđenje kraj rečice Bistrice u Pirotu. Prema rečima Vasićeve, pretpostavlja se da je podignuto pre Kosovske bitke na temeljima zdanja iz rimskog i vizantijskog perioda, dok su istraživanjima otkriveni slojevi iz praistorije. Tokom prve polovine 15. veka nalazilo se na prostoru srpsko-osmanlijskih sukoba, tako da je povremeno bilo u posedu srpskih despota Stefana i Đurđa, a posle je priključeno Otomanskoj imperiji.

Utvrđenje je bilo u vojnoj upotrebi sve do prve polovine 20. veka. Danas je većim delom očuvano, a od 1970. do 1986. godine su na njemu vršena arheološka istraživanja, praćena restauratorsko-konzervatorskim radovima, koje su izvodili regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture iz Niša i muzej Ponišavlja iz Pirota. Momčilov grad se sastoji od tri celine, Gornjeg, Srednjeg i Donjeg grada.

Pirotsko srednjovekovno utvrđenje je relativno malih dimenzija i sastojalo se od centralne kule, a bilo je obezbeđeno predutvrđenjem. Kasnije, najverovatnije u 18. veku, dograđen je slabiji bedem sa puškarnicama na prostoru prema reci, kada je počelo korišćenje vatrenog oružja. Opštinska vlast je 2002. i 2003. godine uložila 10 miliona dinara u uređenje vodenog kanala koji okružuje grad, čime je je on donekle rešen. Ipak, neophodno je bilo uređenje i samog utvrđenja.

Vasićeva je još dodala da se dugo radilo na projektu uređenja tvrđave ali i etnokompleksa i parkovskih površina oko tvrđave.

– Nadam se da je ovo veliki povratak na pirotsku tvrđavu i mislim da imamo dobru polaznu tačku da u narednom periodu uredimo ovaj prostor na najbolji mogući način – rekla je Vasićeva.