Daleko najveći broj psihijatara veruje da nema ništa sa politikom.

Oni žive u, namernom ili nenamernom, zaboravu uloge koju politika ima u njihovom svakodnevnom radu. A ulogu ima veliku. Bilo bi pogrešno reći da je psihijatrija sluškinja politike, ali je istina da psihijatri više nego bilo koji drugi lekari vode računa o normativnom društvenom okviru, o aktuelnom društveno-političkom standardu.

Politika je jača strana u odnosu između politike i psihijatrije. To omogućava političarima da koriste i psihijatriju za svoje ciljeve, ciljeve koji ne služe interesima i potrebama duševno poremećenih ljudi. Rekao bih i neporemećenih, jer su i oni predmet političke zloupotrebe pomoću psihijatrije.

Sa druge strane, psihijatri imaju društvenu (i političku) moć veću nego stručnjaci bilo koje druge medicinske discipline. Oni donose odluke koje su izuzetno važne za najrazličitije aspekte društvene egzistencije prvenstveno duševno poremećenih ali i neporemećenih ljudi. U društveno-političkom smislu mnogo važnije od odluka bilo kojih drugih lekara.

Razlog postojanja specijalnih veza između psihijatara i političara treba tražiti u psihijatriji, psihijatrima i političarima.

Od svih ostalih medicinskih disciplina psihijatrija je najviše podložna zloupotrebi, i to iz tri osnovna razloga. Prvo, granice duševnog poremećaja su posve neodređene. Drugo, ne zna se organska osnova većine duševnih poremećaja. U dobrom broju slučajeva može se utvrditi da li je neko somatski bolestan. Znatno ređe mogu se naći pouzdani dokazi da je neko duševno poremećen. Treće, nema boljeg načina da nekog diskvalifikujete, da pokažete da ne zna šta radi i govori, od toga da ga proglasite duševno poremećenim.  

Među onima koji vrše najrazličitije zloupotrebe ima srazmerno najviše onih koji imaju najveću moć. Nije, stoga, neobično što podložnost psihijatrije zloupotrebi najviše koriste oni koji imaju najveću društvenu moć u datoj zajednici, a to su političari i oni koji su najviše imućni.

Psihijatri pak pokazuju posebno razumevanje za diktate politike zbog prirode posla kojim se bave, zbog toga što je odstupanje od, u datoj sredini dominantnog, idejno-ponašajnog obrasca jedan od elemenata na osnovu kojih se izražava sumnja da bi neko mogao biti duševno poremećen, zbog toga što su, hteli ne hteli, sa političarima na istom poslu, poslu očuvanja postojećeg.

Kao jedan od primjera specijalnih veza između političara i psihijatara navešću da su, na početku Drugog svetskog rata, među članovima Nacionalsocijalističke partije psihijatri brojem prednjačili u odnosu na ostale lekare. U nacističkoj Nemačkoj psihijatri su prvi počeli program eliminacije „nižih rasa” i „manje vrednih ljudi”. Prve gasne komore za masovno uništavanje ljudi upotrebljene su u psihijatrijskim bolnicama, a ne u koncentracionim logorima. Psihijatri su prvi i u srazmerno najvećem broju odgovorili na diktat tadašnje politike.

U Staljinovom Sovjetskom Savezu psihijatri su bili izvršioci diskreditovanja političkih neistomišljenika. Psihijatrijsko diskreditovanje pokazalo se uspešnijim načinom uklanjanja iz javnog života onih koji nisu poverovali u priču o životu u najboljem od svih mogućih svetova nego višegodišnji prisilan rad u Sibiru.

Kod nas, specijalne veze između psihijatara i političara došle su do posebno jakog izraza u toku rata devedesetih godina prošlog veka, i to mahom na dva načina. Lekari su oslobodili od vojne obaveze ili obezbedili mesto u pozadini mnogim srodnicima i prijateljima moćnika novoformiranih političkih stranaka. Dijagnoze faktički nepostojećih duševnih poremećaja dominirale su među opravdanjima za nesposobnost ili smanjenu sposobnost za vojnu službu.

Istovremeno, jedan broj psihijatara, bez valjanog stručnog opravdanja, proglasio je neuračunljivim ili bitno smanjeno neuračunljivim dosta onih koji su, u ratu ili uz rat, počinili mnoga nedela. Učinili su to, kako su verovali, i verovatno dan-danas veruju, što iz patriotskih što iz političkih razloga, čiju čistotu nije mogla da pomuti odgovarajuća materijalna ili nematerijalna nagrada. 

U kontekstu pominjanja devedesetih, čitaocu, siguran sam, na pamet padaju Jovan Rašković, Radovan Karadžić i Slavica Đukić Dejanović. Njihovi primeri nisu ilustracija specijalnih veza između psihijatara i političara, jer takva vrsta veze podrazumeva odnos između psihijatara i političara. U slučaju pomenutih ličnosti takav odnos je ukinut zato što su jedni isti ljudi i psihijatri i političari.

Koliko su politika i psihijatrija međuzavisne pokazuje i primer kritike upotrebe psihijatrije u političke svrhe. Oni psihijatri koji, živeći u jednoj, kritikuju upotrebu psihijatrije za političke ciljeve u nekoj drugoj sredini, po pravilu krive režim u toj drugoj sredini za zloupotrebu psihijatrije.

U izvesnom broju slučajeva ovakvom kritikom se bave ili uz blagoslov ili na direktan podsticaj nosilaca političke moći u vlastitoj sredini.

Tako se pokazuje da politika igra značajnu, a često i glavnu ulogu i u kritičkoj analizi zloupotrebe psihijatrije, duševno poremećenih i neporemećenih za postizanje političkih ciljeva.