SAVREMENA SKULPTURA
„Likovne predstave su promenljivog smisla i značaja kao što su: svet, život, smrt, kretanje, mirovanje, dobro, zlo, toplo, hladno, lepo, ružno, harmonija, disharmonija itd… Izložene studije predstavljaju samo put moga traženja osnovnih izvora iz kojih neposredno potiču sve pojave.“ Ovo je deo teksta Ivana Tabakovića publikovan uz njegovu izložbu 1955. godine koji je Isak Aslani kupio na novobeogradskoj buvljoj pijaci 2006. godine. Ovaj sažeti umetnički kredo podsetio je Aslanija na Tabakovićevu pohvalu njegovom crtežu na beogradskoj izložbi 1975. godine. U publikaciji Metalija – Uzajamnaigra, 1986–2007, posvećenoj skulpturama u metalu Isaka Aslanija, u svojoj belešci Aslani objašnjava da je slučajno pronađen Tabakovićev tekst zatvorio značenjski krug između davne podrške velikog uzora koja se mladom umetniku duboko urezala u sećanje. Inicijacija, igra slučajnog, sudbinsko u dodiru sa Drugim ili pohvala-varnica koja je zapalila Vatru?...

Odmereno je danas reći da Isak Aslani (1945) predstavlja usamljenu pojavu na našoj likovnoj sceni, a u njegovom radu (i životu) primaran je osoben sistem vrednosti prilično udaljen od imperativa vremena – brzine, potrošačkog društva, ekranske civilizacije, efemernosti... U borbi za nesputano oslobađanje stvaralačke individualnosti Aslani u izvornim stanjima bića i pojava traga za prirodnim, ličnim, izvornim. Njegov umetnički sistem funkcioniše u svojoj posebnosti istraživača istrajnog, profetski posvećenog i sizifovski upornog. Isto tako, autorova povučenost (ili delovanje sa margine) može se razumeti kao zagledanost u sebe i traženje sopstvene vertikale u arhetipskom, kao negovanje estetskog i moralnog senzibiliteta, kao zaklon od praznine konvencionalnih susreta, trivijalnosti, blaziranosti ili površnosti. Ovaj iskren i ubedljiv izbor označava reč BITI i vlastito pravo da se fluid tajne sačuva, a autentično prepozna intuicijom.

Tokom sedamdesetih godina, u eri slikarstva neoromantičarske estetike, zapažen je Aslanijev specifičan senzibilitet, opor i mitski ozbiljan, vezan za tle, a nagrada Oktobarskog salona (1977) za slikarstvo afirmisala je ovaj drugačiji umetnički prosede.

Aslanijeva stvaralačka radoznalost odvijala se sinhrono u više pravaca, on se interesuje za različite vidove likovnog izražavanja: crtež, slikarstvo, vajarstvo, grafiku, keramiku, fotografiju i druge medije i umetničke zanate.

U ateljeu, svojevrsnoj laboratoriji, Isak Aslani lagano, poput istraživača, stvara, a odsustvo bilo kakve ishitrenosti i kompromisa kristalisalo se u jasan autorski stav. Bez ambicije da bude prisutan na svakoj izložbi sadaiovde, on svoje nastupe planira pažljivo, tek kada postavljeni problem dobija traženu formu i željenu težinu postojanosti; može se reći da su na recentnoj sceni ovo anahrono-romantičarske kategorije pa je Aslanijev rad ostao malo po strani od aktuelnih kritičarskih recepcija. Rad sa materijalom i u materijalu jedna je od osobenosti Aslanijeve stvaralačke poetike, a apoteoza taktilnih vrednosti potvrđuje se dodirom. Isto tako, njegov svet oblika, struktura i simbola upućuje na otvoreni dijalog sa prošlošću. U svom skulptorskom radu on je često koristio kamen, glinu ili metal. Tematske celine u manjim serijama Aslani je izlagao tokom decenija kao instalacije tipiziranih jajolikih kamenih formi (1986) ili terakota čiji je koncept ambijentalizacije predstavljao svojevrsni dijalog sa istorijom, tačnije arheološkim nekropolama (1995). Na retrospektivnoj izložbi skulptura u metalu (2006) Aslani je rezimirao svoj dugogodišnji rad u ovom materijalu koji je i katalogiziran ovom publikacijom; u njenom naslovu Metalija – Uzajamnaigra podvučena je homoludenska dimenzija stvaralačkog, kao i fascinacija materijalom i trajanjem, manuelnim i procesualnim.

U istoriji umetnosti 20. veka poznati su primeri izrade skulptura od otpadnog materijala, gvožđa i čelika, a jedan od Aslanijevih profesora, Zoran Petrović, blizak je bratstvu ovog načina mišljenja skulptorske forme. U svom eseju Uzajamnopoverenjenečega samogućim Kosta Bogdanović elaborira fenomen skulpture od metala i njenu autentičnost u susretu između datosti materijala i namere umetnika. U tradiciji modernističkog principa, „nezavisno od nagovora zatečene forme“ ili igre slučaja i asocijacija, u rasponu od dve decenije, razvija se Aslanijeva vajarska forma u kojoj su ekspresija materijala i njegov energetski potencijal primarni.

U vizuelnoj i jezičkoj igri, svojevrsnoj sublimaciji začudnosti, iznenađenja i aforističnog, Isak Aslani spaja (zavaruje) raznovrsne delove metala u sugestivne i rustične biomorfne forme. Nazivi radovaBokser, Balerina ili Glasnik pojačavaju narativni tok, skulpture Smiraj, Budnost ili Zlatnoruno ističu ikoničke znakove novog konteksta, a skulpture Kanebu brane sećanje na Brankusijevu vertikalu. Naznake iskustva totemske i primitivne skulpture (naglašene oči, lica) vezuju se za elemente nadrealnog, fantastičnog i simboličnog, konzistentni elementi u Aslanijevoj stvaralačkoj genezi.

Najbliži poetskom diskursu asocijativne figuracije, Aslani na 200 stranica katalogaMetalija – Uzajamna igra navodi 162 skulpture nastale od 1986. do 2007. godine, a to je više od vrednosti ličnog samopotvrđivanja.

Stih Bruna Groninga Pazi na svoje misli profetski reflektuju moć individualnog vjeruju koja daje autentični ton stvaralačkom habitusu Isaka Aslanija.