Gotovo svaki susret poglavara hrišćanskih crkava, organizovanjeskupova na kojima učestvuju različite visoke crkvene delegacije, izaziva među hrišćanskim vernicima oprečna mišljenja: jedni su oštro protiv, spremni da istupe iz svoje crkve zbog dijaloga i približavanja drugoj hrišćanskoj crkvi tumačeći to kao put ka gubitku identiteta crkve kojoj pripadaju, dok drugi takav dijalog podržavaju naglašavajući potrebu hrišćanskog jedinstva. Sa tom podeljenošću među vernicima suočavaju se i pravoslavna i katolička i protestantske crkve. Osnovne razlike u učenju, one koje vekovima odvajaju crkve, nisu prevaziđene, za neke je iz današnje pozicije teško predvideti kako bi i mogle biti pomirene, ali uprkos tome, čini se da su odnosi među hrišćanskim crkvama intenzivniji uoči obeležavanja velikog svehrišćanskog jubileja 1.700 godina od donošenja Milanskog edikta.Dijalog među hrišćanima zasnovan je na Hristovoj zapovesti: da svi jedno budu, objašnjava jerej mr Boban Dimitrijević, profesor Bogoslovije Svetog Kirila i Metodija u Nišu i dodaje da jedino na taj način svedočenje hrišćanske vere može biti istinito.

– Za nas pravoslavne ne postoji opasnost da izgubimo svoj identitet budući da nastupamo kao jedna, sveta, saborna i apostolska Crkva, ali sada bez arogancije kojoj smo u prošlosti bili skloni. Ne treba se bojati dijaloga. On samo može da oplemeni i učvrsti naš hrišćanski pravoslavni identitet. Glavna i za sad nepremostiva prepreka u našem dijalogu sa rimokatolicima jeste pitanje papskog primata, shvatanje vlasti u Crkvi. Kada je reč o protestantima, razlike su još dublje. One se odnose na samu prirodu Crkve, na njeno bogoslužbeno ustrojstvo. Za njih ono nije od primarnog značaja, budući da je, prema protestantskom shvatanju hrišćanstva, individualna vera za zajednicu sa Hristom dovoljna – kaže jerej Boban Dimitrijević.

On ističe da ne postoji jednostavno rešenje za prevazilaženje razlika u dogmatskim učenjima, kao i da bi bilo potrebno vratiti se drevnom Predanju nepodeljene Crkve prvog hiljadugodišta hrišćanstva, videti koji su elementi crkvenog učenja koji su nezaobilazni na putu ka postizanju njenog jedinstva.

– Kamen-temeljac bilo kog međuhrišćanskog dijaloga zasigurno je Nikeo-Carigradski Simvol vere. To je granica van koje je nemoguće govoriti o autentičnom hrišćanskom učenju. U tim okvirima treba pristupiti i učenjima koja su se razvila na hrišćanskom zapadu posle Velikog raskola i posle Reformacije. Postizanje jedinstva sa zapadnim hrišćanima sigurno ostavlja prostora i za izvesna slobodna teološka mišljenja koja su prihvatljiva ukoliko ne izlaze iz okvira ispovedanja vere definisane na vaseljenskim saborima – navodi otac Boban Dimitrijević.

Proces sekularizacije i distanciranje od religijskih institucija i njihovog uticaja na javnu sferu uticali su da se hrišćanske crkve međusobno približe negujući vrednosni sistem i stil života prožet hrišćanskim idejama, kaže sociolog religije, profesorka dr Zorica Kuburić sa novosadskom Filozofskog fakulteta.

– Evrointegracije i menjanje sastava stanovništva u Evropi još jedan su razlog međusobnog približavanja hrišćanskih zajednica. Ekumenska povelja je potpisana 2001. godine, a potpisana je od strane Veća evropskih biskupskih konferencija, „krovne” evropske asocijacije koja okuplja 34 nacionalne katoličke Biskupske konferencije država iz Evrope i Konferencije evropskih crkava, tela koje okuplja 125 nekatoličkih crkava koje deluju u Evropi, među kojima je i SPC. U toj zajedničkoj odgovornosti u Evropi određuje se i odnos prema judaizmu, gde se osuđuje antisemitizam, i islamu, gde se preporučuje dijalog o veri u jednoga Boga.Međutim, svedoci smo revitalizacije religije i njenog sve većeg značaja u društvenom životu, pa je pred Crkvom izazov pronalaženja mere koliko će biti aktivna u društvu gde je posebno privlačna politička moć. Na tom tragu možemo govoriti o regulisanju odnosa crkve i države i modelu koji ne ugrožava ni jednu ni drugu stranu. Države koje imaju većinsko hrišćansko stanovništvo u iskušenju su da imaju i državnu religiju. Kao što znamo iz istorije, najteže je pronaći meru i odreći se vlastite moći, pa je u tom smislu jedinstvo hrišćana više političke nego verske prirode – navodi profesor dr Kuburić.

Posmatrano iz ugla sociologije religije, dodaje ona, jasno je da je najmoćnija i najorganizovanija verska institucija Rimokatolička crkva, sa oko milijardu vernika, koji su organizovani u više od 2.000 biskupija širom sveta, kao i sa ugovorima koje potpisuje sa drugim državama o položaju svojih vernika – ako se podsetimo istorijskih dešavanja tokom vekova, biće teško odoleti toj moći, kaže profesorka Kuburić.

Ona smatra da će zalaganje za čvršće jedinstvo među hrišćanskim crkvama, doprineti da se veliki broj vernika distancira od svoje verske zajednice i dodaje da među protestantima ima verskih zajednica koje u svom programu već imaju jasan stav da ne žele da se priključe ekumenskom pokretu, a vernici budno paze na svoje rukovodstvo da ne učini korak približavanja.

– Međutim, nemaju vernici podjednaku moć uticaja na svoje verske zajednice, pa će to doprineti da se oforme nezavisne crkve i grupe vernika koje će se tome suprotstaviti. Ovde je uglavnom reč o dogmatskim vernicima kojima je vera najbitnija u životu i koji su spremni da se identifikuju sa ranim hrišćanstvom i periodom kada je ono bilo izvorno i bez političke moći. Oni svoje jedinstvo temelje na nepripadanju moćnoj instituciji već progonjenoj zajednici – ističe prof. dr Kuburić.