Tvrdnja da političke partije imaju ključnu ulogu i odgovornost u izgradnji pravne države i promociji demokratskih principa opšte je poznata činjenica. Zato je sasvim očekivano da je naglašava i Nikola Jovanović u svom tekstu ,,Unutarstranačka demokratija u Srbiji” (,,Politika”, 10. decembra). Pri tome se on zalaže da se obrati pažnja na aspekte unutarstranačke demokratije u njima jer su oni izuzetno važni stubovi političkog života i zato ih ne treba dekredibilizovati konstantnim kritikama i denuncijacijama. Izgleda da su po ovom stavu stranke jače ako ima manje kritike i preispitivanja njihovog delovanja. Autor teksta navodi važnost jasnog finansiranja stranaka i odustajanja od instituta blanko ostavki. Ovo su po Nikoli Jovanoviću neke od pretpostavki da se može govoriti o napretku unutarstranačke demokratije u Srbiji.

Ali kada se sagleda realno stanje može se videti da je unutrašnja demokratija u našim političkim strankama na veoma niskom nivou; postoji samo u formalnim tragovima, jer je osnovni princip vođenja stranaka sveden na dominantnu ulogu partijskog vođe i njegove odane stranačke oligarhije i interesne klijentele. Reći danas da su naše stranke i njihovo oligarhijsko ustrojstvo najveća prepreka razvoju demokratije u Srbiji nije nikakva denuncijacija ili dekredibilizacija. To se može videti i u svakodnevnom političkom životu ali i u načinu kako se vode aktivnosti oko stranačkih izbornih skupština. Scenario je uvek isti, nezamenjivi i neprikosnoveni vođa i dobro uigrana politička predstava u kojoj svako ima dobro razrađenu i predviđenu ulogu, jer najvažnije je pokazati i održati stranačko jedinstvo. Zato mi danas u poštovanju demokratskih principa i demokratske procedure nismo previše odmakli od jednopartijskog političkog sistema. Partijska država funkcioniše i dalje na isti način i sa istim razornim posledicama na razvoj demokratije i društva.

Nikola Jovanović s pravom ističe značaj davanja prava svim članovima stranke u nekim evropskim državama da biraju funkcionere na neposrednim izborima, i to je svakako veoma važno evropsko demokratsko iskustvo. Ali osnovno pitanje za nas je zašto neposredni stranački izbori nisu mogući u našim strankama koje se diče svojim demokratskim tradicijama i velikim demokratskim potencijalom. Odgovor je veoma jednostavan: u našem stranačkom životu dominira poznati gvozdeni zakon oligarhije, a unutarstranačka „demokratija” je svedena na ritualno održavanje izbornih skupština, sabora i istorijskih kongresa na kojima se samo potvrđuje vodeća uloga stranačkog vođe, stranačkih oligarhijskih lobija i večitih i nezamenjivih stranačkih kadrova koji su sastavni deo čvrsto etabliranih klijentelističkih centara moći. Zato su direktni stranački izbori demokratska vrednost koja u Srbiji dugo neće biti dostignuta, jer članstvo stranaka nema gotovo nikakvu ulogu u kreiranju i sprovođenju stranačke politike, ono je samo pogodan i prigodan dekor u izbornim kampanjama.

*Publicista