petak, 30.10.2020. ✝ Verski kalendar € Kursna lista
subota, 28.07.2007. u 13:23 Milan Ristović

Povest Srbije, kao trijumf i kao poraz

Поглед с Мостара на Београд крајем 19. века

Savremena srpska istoriografija ne može da se pohvali da je prevodima na velike evropske jezike (za razliku od istoriografija nekih od susednih zemalja, Mađarske ili Bugarske, na primer), u izdanju uglednih stranih izdavačkih kuća, učinila ozbiljniji iskorak u upoznavanju drugih stručnih i naučnih sredina sa svojim rezultatima. Razlozi za to su mnogobrojni. Od politike velikih stranih izdavačkih kuća, do uticaja dnevnopolitičkih, pa time i tržišnih trendova, koji takođe utiču na izbor naslova koji će biti ponuđeni domaćoj publici. Međutim, treba priznati da je na slabu prodornost rezultata srpske istoriografije van naših granica uticala i inertnost i samodovoljna zatvorenost domaće istorijske nauke.

Uprkos spletu krajnje nepovoljnih okolnosti, knjige nekolicine srpskih istoričara našle su se na policama evropskih biblioteka i knjižara kao naučna "protivteža", ogromnoj naučnoj i paranaučnoj produkciji literature o Balkanu nastaloj kao sporedni proizvod jugoslovenske krize i ratova tokom 1990-ih. Ovde treba pomenuti, pre svega, knjige akademika Sime M. Ćirkovića Srbi u srednjem veku, objavljene na italijanskom i francuskom 1992, i ruskom jeziku 1995, i Srbi (naslov srpskog izdanja Srbi među evropskim narodima), objavljenoj 2004. u Velikoj Britaniji.

Modeli prodora na Balkan

U Velikoj Britaniji nedavno se pojavio engleski prevod monografije Srbija u Prvom svetskom ratu akademika i profesora opšte savremene istorije, Andreja Mitrovića (Kragujevac 1937), ključne studije za razumevanje istorije srpske države i naroda u Prvom svetskom ratu (Serbias’ Great War 1914-1918, C. Hurst & Co, London, 2007).

Izučavanje politike centralnih sila prema Balkanu i Srbiji, od aneksione krize i godina koje su joj neposredno prethodile, i tokom Prvog svetskog rata, njeno ideološko, diplomatsko, vojno-strateško i privredno definisanje, pravci, ciljevi, instrumenti i posledice primene različitih "modela" i puteva njihovog "prodora na Balkan" – čine okvir jednog velikog kruga pitanja na koja je Andrej Mitrović usredsredio svoja istraživanja, posebno tokom 1970-ih i prve polovine 1980-ih godina, čiji je prvi rezultat bilo objavljivanje, 1981. godine, monografije Prodor na Balkan. Srbija u planovima Austro-Ugarske i Nemačke 1908-1918. Ovo delo je svojim rezultatima otvorilo put razumevanja složenog kompleksa strategije i ratnih ciljeva dve centralno-evropske carevine na Balkanu, mesta i uloge koji su dati Srbiji u kombinacijama, težnjama i razmatranjima budućnosti balkanskog prostora. U "posezanju za jugoistokom" Nemačke i Austro-Ugarske (uz njihove razlike i plansko-taktičke posebnosti i prioritete), Srbija se našla na putu kao prva i najveća žrtva njihovih imperijalističkih politika. 

U istoriji Srbije u Velikom ratu bavio se Mitrović njenim političkim, diplomatskim, vojnim, ideološkim aspektima (jugoslovensko pitanje). Ali, za njega je, takođe, bio važan njen neodvojivi i veliki, do tada, u najvećoj meri zanemarivan, deo ratne stvarnosti. Bavi se ratnom sudbinom srpskog društva i države, dovedenih u teško iskušenje opstanka, mučnom svakodnevicom preživljavanja stanovništva pod teretom ratnih nevolja i strane okupacije, organizovanjem i delovanjem različitih okupacionih sistema, represijom i zločinima, iscrpljivanjem domaćih ljudskih i privrednih resursa, problemom političkog i vojnog opstanka "države u emigraciji", političkim sukobima političke i vojne elite u emigraciji, oružanim pokretom otpora stanovništva daleko od linija frontova, gušenog masovnim terorom, demografskom katastrofom Srbije, ponovnim oslobođenjem koje je otvorilo put ostvarenju jugoslovenskog ujedinjenja. Reč je o jednoj izuzetno kompleksnoj slici i analizi velikog raspona pitanja vezanih prvenstveno za srpsku, ali i širu balkansku i evropsku dimenziju Prvog svetskog rata na našem prostoru koja je, zahvaljujući engleskom prevodu, od sada dostupna i stranoj istoriografiji.

Traume ranjenog društva

Andrej Mitrović piše o teško ranjenom društvu koje je, uprkos kolektivnoj traumi zbog sloma države, ogromnih ljudskih gubitaka, vojnog poraza i njihovih posledica, pronašlo snage za različite vidove pasivnog i aktivnog otpora. Tokom teških godina okupacije srpsko društvo pretvorilo se, kako ga je Andrej Mitrović nazvao, u "društvo otpora", koje je, međutim, iznutra bilo suočeno i sa mnogim iskušenjima, sumnjama. Bilo je nagrizano unutrašnjim neslogama, izdajama - pored velikog samopožrtvovanja i herojstva stanovništva i njegovih ustaničkih predvodnika. Ovo je jedno izuzetno precizno, sveobuhvatno viđenje događaja i ljudi, sa njihovom unutrašnjom dramatikom, koje je suštinski promenilo znanje o prilikama u Srbiji između 1916-1918. godine.

Možemo se i složiti sa tvrdnjom britanskog istoričara Marka Kornvola, pisca predgovora, da je "Veliki rat Srbije bilo traumatično putovanje, dramatično u mnogim svojim zaokretima i preokretima. Za one koji su tražili ili mogu da traže poređenja, širom evropskog kontinenta, istorijska ili u savremenosti, ovo je studija slučaja koja nudi mnoštvo materijala za analizu. U tom duhu je Lojd Džordž u avgustu 1917, za vreme ručka sa Nikolom Pašićem, izjednačio sudbinu Srbije sa onom Velsa; ’veliki događaj u povesti o Srbiji nije trijumf’, naglasio je, ’to je veliki poraz’. U stvarnosti kasne 1918, to je bilo oboje. To je legendarna drama sa njenim usponima i padovima, koja je, posredstvom snažne studije Andreja Mitrovića, sada postala dostupna široj publici".

Važnost pojavljivanja ove knjige i njena dostupnost ogromnoj čitalačkoj publici širom sveta naglašava i činjenica da je to, u isto vreme, i jedina studija na engleskom jeziku objavljena o Srbiji u Prvom svetskom ratu. U isti mah, ona, treba naglasiti, svojim visokim naučnim kvalitetima, predstavlja jedan od najviših dometa srpske savremene istorijske nauke, i stoji u istoj ravni sa onima na vrhu evropske istoriografije o Prvom svetskom ratu.
Komentari0
110e7
Molimo vas da sе u komеntarima držitе tеmе tеksta. Rеdakcija Politikе ONLINE zadržava pravo da – ukoliko ih procеni kao nеumеsnе - skrati ili nе objavi komеntarе koji sadržе osvrtе na nеčiju ličnost i privatan život, uvrеdе na račun autora tеksta i/ili članova rеdakcijе „Politikе“ kao i bilo kakvu prеtnju, nеpristojan rеčnik, govor mržnjе, rasnе i nacionalnе uvrеdе ili bilo kakav nеzakonit sadržaj. Komеntarе pisanе vеrzalom i linkovе na drugе sajtovе nе objavljujеmo. Politika ONLINE nеma nikakvu obavеzu obrazlaganja odluka vеzanih za skraćivanjе komеntara i njihovo objavljivanjе. Rеdakcija nе odgovara za stavovе čitalaca iznеsеnе u komеntarima. Vaš komеntar možе sadržati najvišе 1.000 pojеdinačnih karaktеra, i smatra sе da stе slanjеm komеntara potvrdili saglasnost sa gorе navеdеnim pravilima.

Komentar uspešno dodat!

Vaš komentar će biti vidljiv čim ga administrator odobri.

Prijavite se na našu mailing listu

* Obavezna polja