četvrtak, 26.11.2020. ✝ Verski kalendar € Kursna lista
subota, 22.03.2008. u 22:00
Priče iz prirode

Mora ispod Beograda

Još od nastanka Alpa, Karpata i Dinarida nastali su povoljni uslovi za formiranje vodenog basena (Panonski basen) koji je ostavio za sobom mnoge tragove u vidu stena i fosila. Danas, svaki slučajni nalazač fosila s pravom govori o postojanju Panonskog mora i ne sluteći da je postojalo više faza razvoja ovog mora od kojih su mlađa više imala odlike jezera.Na prostoru centra Beograda sačuvani su tragovi badenskog, sarmatskog i panonskog vodenog basena.O njima svedoče nalazišta od kojih su neka stavljena pod zaštitu države kao spomenici prirode od međunarodnog značaja (odsek ispod spomenika Pobedniku na Kalemegdanu, kod stadiona na Tašmajdanu).

Badensko more

Najstariju fazu (pre oko 15 miliona godina) predstavljaloje plitko i toplo more s odlikama sličnim Jadranskom i Sredozemnom moru. Tada su nastala i beogradska uzvišenja Kalemegdan i Tašmajdan izgrađena od sprudnih litotamnijsko-briozojskih krečnjaka. Litotamnije su inače crvene morske alge koje, pored korala, predstavljaju najveće graditelje čvrstog kopna. Kao što su danas na obalama Australije izrasle koralne barijere tako su se i naprostoru između Slavije, Kalemegdana i Čubure stvorili sprudovi beličasto-žutih stena izgrađenih odalgi, briozoa i drugih fosila. Tašmajdanski krečnjak je korišćen kao građevinski kamen od kojeg je izgrađen jedan deo starog Beograda, beogradska tvrđava i drugo.

Pored prirodnih izdanaka, lako se otkrivaju građevinskim radovima. Postoji više sprudova sa ostacima fosila (mikrofauna, ježevi, puževi, školjke veličine i do 20 cm) koji su dali čvrstu podlogu današnjem Beogradu (Ulica Gavrila Principa, Jug Bogdanova, padine Kalemegdana, od pristaništa do Zoološkog vrta, od Tašmajdana prema severozapadu, ispod Kosovske ulice, gde potanja do dubine od 40 m, da bi izbio na površinu kod Tašmajdana a u nekim ulicama centra grada (Krunskoj, Kumanovskoj, Georgi Dimitrova, Borskoj) nalazi se ispod samog asfalta.

Sarmatsko more

Krajem badenskog veka (pre oko 13 miliona godina) dolazi do kolebanja mora, pomeranja obalskih linija i povećanog priticaja slatkih voda, što je izazvalo snižavanje saliniteta i nastanak novog vodenog basena „Sarmatskog mora”(po Sarmaciji, pokrajini u J. Ukrajini). Zbog promenjenih uslova života tada iščezavaju morski organizmi (a po broju vrsta nastaju siromašnije životinjske grupe), puževi, školjke, ribe. Ponekad je njihov broj bio toliko veliki da su ljušturice sa krečnjačkim muljem i izgradile takozvani krečnjak pužarac. Tereni krozkoje je najvećim delom prošao vodovodni tunel od Topčidera do Tašmajdana izgrađeni su od sarmatskih krečnjaka, isto tako i novi tunel u Resniku predviđen za zaobilaznicu oko Beograda a ima ga i na drugim lokalitetima kao što su Omladinski stadion, temelji Beograđanke, bušotine kod Interne B klinike, itd.

Panonsko more

Panonski stadijum nazvan je po Panoniji,a vodeni basen je zbog potpunog ukidanja veze Đerdapskog moreuza sa Crnim i Kaspijskim morem postao mali izolovani basen „Panonsko more u užem smislu” (pre oko 11 miliona godina). Kako je nastavljen priliv slatkih voda, izuzetno mala količina soli i druge odlike jezera tipa Kaspijskog,uslovile su izumiranje gotovo svih vrsta iz sarmata i veliku promenu živog sveta. Basen nastanjuju vrste koje žive u jezerima i rekama, a bile su slične današnjoj fauni Kaspijskog jezera (sitni puževi i školjke, sitni račići, ribe). Od sarmatskih školjki ostale su jedino one iz familije kardide, ali se zato masovno pojavljuju nove vrste kao što su kongerije, koje su danas skoro potpuno izumrle.

Panon je bio rasprostranjen na prostoru na kojem se sada nalazi tunel u Gavrila Principa, stadion Crvene zvezde, potesu između Kalemegdana i Slavije, Terazijski platoi na drugim mestima gde leži ispod kopnenih lesnih naslaga.

Mr sci.Gordana Jovanović, muzejski savetnik
Prirodnjačkog muzeja u Beogradu

Komentari1
a5391
Molimo vas da sе u komеntarima držitе tеmе tеksta. Rеdakcija Politikе ONLINE zadržava pravo da – ukoliko ih procеni kao nеumеsnе - skrati ili nе objavi komеntarе koji sadržе osvrtе na nеčiju ličnost i privatan život, uvrеdе na račun autora tеksta i/ili članova rеdakcijе „Politikе“ kao i bilo kakvu prеtnju, nеpristojan rеčnik, govor mržnjе, rasnе i nacionalnе uvrеdе ili bilo kakav nеzakonit sadržaj. Komеntarе pisanе vеrzalom i linkovе na drugе sajtovе nе objavljujеmo. Politika ONLINE nеma nikakvu obavеzu obrazlaganja odluka vеzanih za skraćivanjе komеntara i njihovo objavljivanjе. Rеdakcija nе odgovara za stavovе čitalaca iznеsеnе u komеntarima. Vaš komеntar možе sadržati najvišе 1.000 pojеdinačnih karaktеra, i smatra sе da stе slanjеm komеntara potvrdili saglasnost sa gorе navеdеnim pravilima.

evgenije hošovski
Prema kartama rasprostiranja morskog(Badensko), poluslatkovodnog (Sarmatskog) i slatkovodnog (?/Panonskog) mora južna granica rasprostiranja dopire do Beograda i eventualno do ljiga što potvrdjuje paleontološki materijal. O kakvom moru na ovim područjima se radi kada postoje nalazi slanog mora na područjima Zapadne Srbije (okolina Užica - Skržuti, Sirogojno, Mokra Gora...? Da li se kod ovih fosila radi o moru na ovim prostorima pre formiranja Alpa, Karpata, Dinarida i okolnih područja ? Mislim da ovaj prelaz ka nastanku Badenskog mora nije sasvim jasno proučen, ili se varam ? Hvala.

Komentar uspešno dodat!

Vaš komentar će biti vidljiv čim ga administrator odobri.

Prijavite se na našu mailing listu

* Obavezna polja