petak, 04.12.2020. ✝ Verski kalendar € Kursna lista
subota, 09.06.2018. u 12:00 Predrag Komatina
Srbi pre Nemanjića (4)

Prvo srpsko kraljevstvo u XI veku

Između 1039. i 1042. godine Stefan Vojislav uspeo da suzbije vizantijsku vlast u srpskim zemljama i da se učvrsti kao vladar jedinstvene srpske države koja je obuhvatala Srbiju u užem smislu, Duklju, Travuniju i Zahumlje, prvi put u istoriji
Фреска Светог Ђорђа из Цркве Светог Михаила у Стону

Međutim, vizantijski poredak uspostavljen 1018. godine uskoro će biti uzdrman, i to najpre u Srbiji. Prema Jovanu Skilici, već posle smrti cara Romana III Argira 1034. godine, Srbija se odmetnula od carske vlasti, ali je 1036. bila prisiljena da se ponovo potčini. Na čelu tog srpskog odmetanja nalazio se Stefan Vojislav, srpski knez koji je najverovatnije poticao iz travunske kneževske porodice. Nakon ugušenja ustanka, on je dopao zarobljeništva u Carigradu, u Srbiji je obnovljena neposredna carska vlast, a za stratega Srbije postavljen je Teofil Erotik. Međutim, 1039. godine Stefan Vojislav je pobegao iz Carigrada, došao u Srbiju, proterao Teofila Erotika i zavladao zemljom.

Odmah zatim je proširio svoju vlast i na primorske krajeve, pre svega Duklju i ilirske obale, što se odnosi na područje gradova Bara, Ulcinja i Skadra, koji su dotada pripadali Dračkoj temi, gde je zaplenio zlato sa carskih brodova. Carska administracija Mihaila IV Paflagonca (1034–1041) odgovorila je slanjem kaznene ekspedicije protiv njega pod vođstvom Georgija Provate 1040. godine, ali je bila poražena. Nakon tog uspeha Vojislav je nastavio da širi svoju vlast i da ugrožava „susedne i Romejima potčinjene narode“, što je izazvalo novog cara Konstantina IX Monomaha (1042–1055) da 1042. godine pošalje protiv njega novu ekspediciju, ovog puta predvođenu dračkim dukom (vojni i civilni upravitelj jedne provincije najvišeg ranga) Mihailom. Međutim, srpski knez je ovu carsku vojsku, koja je brojala više desetina hiljada ljudi, do nogu potukao u klancima Rumije u blizini Bara. Tako je između 1039. i 1042. godine Stefan Vojislav uspeo da suzbije vizantijsku vlast u srpskim zemljama i da se učvrsti kao vladar jedinstvene srpske države koja je obuhvatala Srbiju u užem smislu, Duklju, Travuniju i Zahumlje, prvi put u istoriji.

Stefana Vojislava je sredinom XI veka nasledio sin Mihailo. Jedan od prvih njegovih koraka bilo je sklapanje ugovora o prijateljstvu sa carem Konstantinom Monomahom oko 1054/1055. godine, prilikom čega je srpski vladar bio počastvovan i visokim dostojanstvom protospatara. Dobri odnosi između njega i romejskih careva potrajali su po svoj prilici sve do početka sedamdesetih godina XI veka. Međutim, nakon velikog poraza kod Mancikerta 1071. godine carstvo je naglo oslabilo i počele su da ga potresaju unutrašnje razmirice i pobune. Tako je septembra–oktobra 1072. godine izbio veliki ustanak slovenskog stanovništva na području vizantijske Bugarske, predvođen skopskim boljarom Đorđem Vojtehom.

Od Velikog raskola 1054. godine srpske zemlje su bile verski podeljene. Unutrašnjost je još u X veku pripadala Bugarskoj crkvi, a od 1019. godine njenoj naslednici Ohridskoj arhiepiskopiji i bila je čvrsto vezana za njenu vizantijsku pravoslavnu tradiciju

Vođe ustanka su se za pomoć obratile srpskom vladaru Mihailu, koji im je poslao svog sina Konstantina Bodina sa tri stotine ratnika. Saveznici su se okupili u Prizrenu, gde su Konstantina Bodina proglasili za cara Bugarske, dodelivši mu ime Petar, po bugarskom caru Petru, Simeonovom sinu. Carska vojska poslata da suzbije njihov pokret bila je teško potučena. Nakon tog uspeha, Bodin je sa jednim delom vojske krenuo prema Nišu, dok je drugi deo, pod zapovedništvom svog zamenika Petrila, poslao na jug, ka Ohridu, Devolu i Kosturu. Petrilov odred je bio poražen, ali je Bodin uspeo da zauzme Niš, a onda je na poziv Đorđa Vojteha krenuo ka Skoplju da se suoči sa novom carskom vojskom. Međutim, decembra 1072. godine ta vojska je kod mesta Taonion (Pauni na Kosovu?) presrela i potukla Bodinovu vojsku, a njega samog zarobila. Ni novi odredi koje mu je poslao otac nisu uspeli da mu pomognu. Bodin je kao zarobljenik odveden u Carigrad i zatočen u manastiru Svetog Sergija, a zatim je odveden u daleku Antiohiju u Siriji. Odatle ga je izbavio otac, podmitivši mletačke trgovce, i vratio u zemlju. Interesantan je podatak da je tom prilikom Mihailo Bodinu ponovo poverio raniju vlast, iz čega se može zaključiti da mu je možda već i pre 1072. godine bio savladar.

U vreme kvarenja odnosa sa Vizantijom Mihailo je ostvario veze sa Rimom, gde je papa Grgur VII (1073–1085) već ušao u duboki sukob oko investiture sa rimsko-nemačkim kraljem Henrikom IV (1056–1106), u kome su obe strane nastojale da obezbede što više saveznika. Tako je 1075. godine papa preko svog legata Gebizona dodelio kraljevsku krunu Mihailovom susedu, hrvatskom vladaru Dimitriju Zvonimiru, a i Mihailo se očigledno nalazio na istom putu.

Od Velikog raskola 1054. godine srpske zemlje su bile verski podeljene. Unutrašnjost je još u X veku pripadala Bugarskoj crkvi, a od 1019. godine njenoj naslednici Ohridskoj arhiepiskopiji i bila je čvrsto vezana za njenu vizantijsku pravoslavnu tradiciju. U Primorju, Travunija i Zahumlje su od sredine X veka pripadali Dubrovačkoj arhiepiskopiji Rimske crkve, dok je Duklja u to vreme pripadala Dračkoj mitropoliji Carigradske patrijaršije. Međutim, nakon raskola romanski gradovi poput Bara, Ulcinja, Skadra, Drivasta po svoj prilici su iskazali težnju da se u crkvenom smislu odvoje od grčke Dračke mitropolije i pridruže rimskoj Dubrovačkoj arhiepiskopiji. Tako u pismu koje je papa Grgur VII 9. januara 1078. godine uputio Mihailu nalazimo barskog episkopa kao jednog od episkopa potčinjenih dubrovačkom arhiepiskopu, a srpskog vladara kao zaštitnika prava Dubrovačke arhiepiskopije u njenom sporu sa Splitskom arhiepiskopijom. Što je još značajnije, u tom pismu se papa srpskom vladaru obraća kao Mihailu, kralju Slovena (Michaeli Sclavorum regi).

To je bilo formalno obraćanje sa punom težinom, iz čega se s pravom zaključuje da je Mihailo bio prvi od srpskih vladara koji je poneo kraljevsku krunu i naslov, koje je mu je isti papa dodelio najverovatnije u toku 1076. ili 1077. godine. To je bilo ujedno i međunarodno priznanje srpske države. Promenu u rangu i tituli srpskih vladara ubrzo je priznala i sama Vizantija, koja je za Mihailovog sina i naslednika Konstantina Bodina u svojoj hijerarhiji stranih vladara umesto dotadašnjeg naslova arhont ili arhig (poglavar, knez) koristila višu titulu eksusijastis (predstavljala je jednu od najviših titula koje je vizantijski carski dvor priznavao vladarima susednih naroda, višu i značajniju od titule arhont, dodeljivana je vladarima u rangu kralja). Sa kraljevskom krunom Mihailo je predstavljen i na ktitorskom portretu u svojoj zadužbini, crkvi Sv. Mihaila u Stonu.

Kada je došlo do bitke sa Normanima pod Dračem, srpski kralj nije ispunio svoje savezničke obaveze, nego se u toku bitke držao po strani, a kada je video da Normani nadjačavaju, jednostavno se sa svojom vojskom povukao u svoju zemlju

Kralj Mihailo je još uvek bio na vlasti, koju je po svoj prilici delio sa sinom Bodinom, i u prvoj polovini 1081. godine, kada je vizantijski duka Drača, bežeći od volje novog cara Aleksija I Komnina (1081–1118), kod njih potražio spas. Međutim, već oktobra iste godine nalazimo Bodina kao jedinog srpskog vladara. Tada su Normani iz južne Italije napali Drač, a srpski kralj je sa svojim odredima trebalo da pruži pomoć vizantijskoj odbrani. To svedoči o dobrim odnosima koje je novi car prvih meseci svoje vladavine uspostavio sa srpskim vladarem, a najverovatnije mu je tom prilikom dodelio i visoko dostojanstvo protosevasta (jedno od najviših posle carskog).

Ipak, kada je došlo do bitke sa Normanima pod Dračem, srpski kralj nije ispunio svoje savezničke obaveze, nego se u toku bitke držao po strani, a kada je video da Normani nadjačavaju, jednostavno se sa svojom vojskom povukao u svoju zemlju. Dezerterstvo ispoljeno pod Dračem trajno je pokvarilo Bodinove odnose sa carem Aleksijem Komninom. Nakon povratka Drača pod vizantijsku vlast 1085. godine tamošnji vizantijski zapovednik Jovan Duka vodio je mnoge borbe protiv Bodina i njegovog saradnika Vukana, da bi na kraju 1091/1092. čak uspeo i da samog Bodina zarobi, pobedivši ga u jednoj velikoj bici.

U vreme Bodinovog zarobljeništva, koje je trajalo od 1091/1092. do 1093/1094. godine, glavnu ulogu među Srbima preuzima pomenuti Vukan, Bodinov bliski saradnik i verovatno srodnik, za koga vizantijski izvori navode da je tada „imao svu vlast kod Srba“. On je nastavio borbe protiv Vizantije na prostoru Kosovog polja, između Lipljana i Zvečana tokom 1093. i 1094. godine, porazio vizantijske zapovednike i čak prodro duboko na vizantijske posede, pustošeći okolinu Skoplja, zaposedajući Polog i Vranje. Stanje je po Vizantiju bilo toliko ozbiljno da je i sam car bio prinuđen da se lično suprotstavi Vukanu. Nakon susreta sa carem u leto 1094. godine Vukan se obavezao da više neće napadati vizantijske teritorije, a kao jemstvo je predao caru kao taoce svoje sinovce Uroša i Stefana Vukana i nekoliko župana. Vukanova delatnost je ostavila veliki trag, njegovi prodori su ukazali na pravac buduće srpske ekspanzije i dalja srpska istorija krojiće se upravo na tim tekovinama.

Iste godine se na sceni ponovo javlja kralj Bodin, koji se oslobodio zarobljeništva i zauzeo svoje mesto u borbi protiv Vizantije. Poslednji značajni događaj iz njegove vladavine odigrao se krajem 1096. godine, kada je u Skadru dočekao krstašku vojsku predvođenu grofom Rajmundom Tuluskim i episkopom Ademarom od Puja, nakon njihovog višenedeljnog napornog prolaska kroz bespuća istočnojadranske obale, a na putu ka Svetoj zemlji sa ciljem oslobođenja Svetog grada Jerusalima od muslimana. Kralj je srdačno dočekao krstaše i čak se pobratimio sa njihovim vođom grofom Rajmundom i snabdeo ih namirnicama kako bi nastavili put dalje ka Draču i Carigradu. To je ujedno i poslednji pomen kralja Bodina u izvorima, ne zna se tačno kada je umro, ali se pretpostavlja da je to bilo oko 1100. godine. Uspon Vukana i njegove porodice ostavio je u senci Bodinove naslednike. Njegov sin Đorđe je nasledio vlast u Duklji, ali po svoj prilici ne i kraljevsku krunu i titulu, pošto se na svom pečatu pominje samo kao Đorđe, sin kralja Bodina.

U sledećem nastavku: Dinastija velikih župana – Vukanovići

Prethodno: Doba vizantijske dominacije u drugoj polovini X i prvoj polovini XI veka

Komentari5
f0294
Molimo vas da sе u komеntarima držitе tеmе tеksta. Rеdakcija Politikе ONLINE zadržava pravo da – ukoliko ih procеni kao nеumеsnе - skrati ili nе objavi komеntarе koji sadržе osvrtе na nеčiju ličnost i privatan život, uvrеdе na račun autora tеksta i/ili članova rеdakcijе „Politikе“ kao i bilo kakvu prеtnju, nеpristojan rеčnik, govor mržnjе, rasnе i nacionalnе uvrеdе ili bilo kakav nеzakonit sadržaj. Komеntarе pisanе vеrzalom i linkovе na drugе sajtovе nе objavljujеmo. Politika ONLINE nеma nikakvu obavеzu obrazlaganja odluka vеzanih za skraćivanjе komеntara i njihovo objavljivanjе. Rеdakcija nе odgovara za stavovе čitalaca iznеsеnе u komеntarima. Vaš komеntar možе sadržati najvišе 1.000 pojеdinačnih karaktеra, i smatra sе da stе slanjеm komеntara potvrdili saglasnost sa gorе navеdеnim pravilima.

Magla
Molim Vas ukoliko ste dosli na krilima komunizma normalno je da ste ucili da je balkansko poluostrvo nenastanjeno, Vizantja/u prevodu pusta zemlja/leglo kulture/zlo(do duse bili tu neki narodi pod rimskom vlascu, tu u nekom Naisusu, ko zna gde je to,radjali se neki carevi, da nisu Siptari/moguce). Istoricari sram vas bilo, pokusajte da mislite glavom ne parama. Nemoze sve da se proda. Koren nema cenu, milioni glava su posecene, a vi uporno branite svoju nebulozu od primitivnih novcanih nauka. Zato vas niko ni neceni,svak moze da smislja svoje bajke,vase mu netrebaju. Sedite proucite papire stare, vidite gde su nas putevi vodili, pa onda recite to je to. Ovako ako,posmatram noviju istoriju, sve je manji broj ljudi koji ovde ostaje, mnogi odlaze, bojim se da je mnogo seoba, malo ognjista, malo ognjista, a i decu nam kradu. Srbija ostaje pusta......................................................
Milan S.
Imate prvi deo feljtona nize na stranici.
Коста
Изгледа да се Монтенегрини нису много променили...
Sasa Trajkovic
Pozdravljam ideju o ovakvom feljtonu, bojim se da smo narod koji je pod talasom sveopšte globalizacije i polava tog neo liberalnog društva i smeća kojim je kontaminiran naš medijski prostor društvo koje gubi svoj identitet a narod bez korena nema budućnost već se utapa u svet velikih naroda i kultura.
Milan D.
A zasto nepoceste sa onim kad smo doselili,kolka nam je bila kirija prvih nekoliko mjeseci.

Komentar uspešno dodat!

Vaš komentar će biti vidljiv čim ga administrator odobri.

Prijavite se na našu mailing listu

* Obavezna polja