četvrtak, 12.12.2019. ✝ Verski kalendar € Kursna lista
Poslednja izmena 21:07

Plamen sveće za junake Vrbovačkog boja

Crkva u Vrbovcu je jedna od ukupno četiri spomen-kosturnice u SPC, ali je jedino ona vezana za tragičnu 1915. godinu
Autor: Aleksandar Apostolovskiponedeljak, 03.12.2018. u 20:00
Црква Светог пророка Јеремије у Врбовцу (Фотографије А. Апостоловски)

 

Spomen-kosturnica u Crkvi Svetog proroka Jeremije nikoga ne ostavlja ravnodušnim. Sveća voštanica upaljena je poginulim srpskim vojnicima. Priča seže u prošlost, u 1915. godinu.

Vrbovački boj 1915. godine bio je odlučujući za održanje Šumadijske divizije u odbrani na posednutom položaju. Zbog snage kojom je raspolagala, nemačka carska vojska pod komandom feldmaršala Makenzena izabrala je za napad ključni položaj na Cerjaku i Vrbovačku kosu, čije je probijanje uslovilo povlačenje Šumadijske divizije. Težište odbrane činili su Jedanaesti i Devetnaesti pešadijski puk prvog poziva. Oni su podneli najveći teret i gubitke.

U spomen-kosturnici se nalazi 200 lobanja

Tokom dva dana žestoke borbe, 18. i 19. oktobra 1915. godine, srpske jedinice časno su branile odstupnicu drugih jedinica i napaćenog naroda.

Pre osam decenija, 1938. godine, kosti palih boraca prenete su u Spomen-kosturnicu, u malu prostoriju površine 17,5 metara kvadratnih. Kosturnica polukružnog oblika nalazi se ispod oltara Crkve Svetog proroka Jeremije u Vrbovcu.

O osvećenju crkve na dan Svetog proroka Jeremije 1939. godine „Politika” je opširno pisala

Ova crkva jedna je od četiri spomen-kosturnice u SPC, ali je jedina vezana za tragičnu 1915. godinu. Paroh vrbovački Dušan Popović podseća da su ostale tri crkve vezane za slavne bitke srpske vojske u 1914. godini. Lazarevačka crkva posvećena je Kolubarskoj bici, crkva u Krupnju bici na Mačkovom kamenu, dok treća, u selu Pecka, čuva sećanje na Cersku bitku.

– U Spomen-kosturnici ratnika palih u boju kod Vrbovca 1915. čuvaju se kosti ratnika 11. i 19. puka Šumadijske divizije Prvog poziva, ali nije isključeno da, u manjem broju, ima i posmrtnih ostataka vojnika iz drugih jedinica, kao i civilnih žrtava – napominje paroh Popović.

Prema njegovim podacima, u sanducima se nalazi 200 lobanja. Kosti su izmešane i ne postoji nijedan sanduk posebno obeležen da bi se tačno utvrdilo čije su kosti u njemu, a prilikom renoviranja kosturnice nije pronađena nijedna identifikaciona pločica, odnosno matrikula vojnika.

– Među lobanjama ima nekoliko dečjih. Pretpostavlja se da su iskopane slučajno, iz grobova neposredno pored zajedničkih vojničkih grobova. Prema kazivanju istoričara Ljubomira Maraša, koji je 1995. godine tragao za nekim dokumentima u Vojnoistorijskom arhivu u Beogradu, postoji dokument u kojem se navodi da je 1915. godine zbeg žena, dece i staraca iz sela Lipa bio zarobljen kod starog vrbovačkog groblja i da su svi nemilosrdno ubijeni i tu sahranjeni u vojničkim rovovima. Kada su 1939. godine iskopavani posmrtni ostaci vojnika, iskopani su i ostaci civila pobijenih u zbegu i položeni zajedno sa vojničkim kostima. Na osnovu tih podataka, može se zaključiti da u Spomen-kosturnici ima manje od 200 vojničkih kostura, dok je nemoguće utvrditi tačan broj poginulih ratnika Vrbovačke bitke – napominje paroh.

Osvećenje crkve na dan Svetog proroka Jeremije 1939. godine izvršio je blaženopočivši vladika Venijamin sa sveštenstvom iz Smedereva i Požarevca, u prisustvu kraljevog izaslanika. Svečanom činu osvećenja prisustvovali su mnogi bivši ratnici sa Cerjaka i Vrbovačkih kosa, a koliko je to bio značajan događaj svedoči, između ostalog, i opširno pisanje „Politike” 15. maja 1939. godine: „Posle završene Liturgije iz crkve je izašlo sveštenstvo. Pred crkvom je obrazovana litija koja se uputila ka istočnom delu, oltaru, ispod koga je izgrađena kosturnica. Pred ulazom je održan kratak pomen, a zatim je episkop Venijamin sišao i prelio crne sanduke sa kostima naslaganim jedna na drugu. Pojedina imena koja su sačuvana na krstovima, stavljena su na kovčege u kosturnici. Izaslanik Ministarstva vojske uneo je u kosturnicu veliki venac ministra vojske. Izaslanica društva Kneginja Zorka položila je buket cveća, a narod je sanduke zasuo mirišljavim bosiljkom i crvenim ružama koje su procvetale na grobovima izginulih vojnika. Pred kosturnicom je dirljiv govor održao episkop Venijamin...”

Zanimljivo je da je crkvu u Vrbovcu, građenu od 1936. do 1939. godine, živopisao čuveni ruski umetnik Andrej Vasiljevič Bicenko, koji je studirao slikarstvo na Umetničkoj akademiji u Kijevu i Carskoj akademiji u Sankt Peterburgu, kao i školu za vajarstvo i arhitekturu u Moskvi. Pre dolaska u Kraljevinu Jugoslaviju bio je već cenjen umetnik u Rusiji. Živeo je u Zrenjaninu, a 1924. godine prešao je u Beograd. Tokom boravka u Kraljevini Jugoslaviji bio je član Udruženja ruskih slikara Obščina, u okviru koga je redovno izlagao na izložbama ruskih emigranata u Beogradu. Iako se bavio i štafelajnim slikarstvom, mahom pejzažima, u istoriografiji je ostao upamćen kao ikonopisac i freskoslikar, budući da je za njim ostao znatan broj ostvarenja u domenu crkvenog slikarstva.

– U Srbiji, među Bicenkovim delima, izdvajaju se ikonostasi u novoj crkvi u Kragujevcu i crkvi manastira Svetog Romana kod Đunisa, ikonostas i živopis Saborne crkve u Leskovcu, živopis Saborne crkve u Šapcu, ikonostas i živopis crkve u Oridu, ikonostas u Blacu, Šabačkoj Kamenici, živopis u crkvi manastira Kaona kod Šapca, kao i ikonostas Crkve Svetog Vasilija Ostroškog u Prijepolju. Samo na teritoriji Beograda, Bicenko je uradio živopis u Vaznesenskoj crkvi, Crkvi Presvete Bogorodice u Zemunu, ikonostas i živopis u crkvi na Bežaniji, zidne slike u Crkvi Ružici na Kalemegdanu, deo živopisa u Crkvi Svete Trojice u Zemunu. Živopisao je i crkve u Kostolcu, ikonostas crkve u selu Salakovcu kod Požarevca i Crkve Svetog Nikole u Požarevcu, a radio je i u crkvama u Novacima, Niškoj Banji, Vraniću i Pljevljima – kaže paroh vrbovački Dušan Popović.

Nažalost, priča o bici, Spomen-kosturnici i crkvi posle jednog veka pada u zaborav. Današnje generacije ne uče o boju i Šumadijskoj diviziji, a paroh žali zbog toga što veoma retko neka škola dovede učenike u Vrbovac i održi čas istorije.


Komentari3
fe962
Molimo vas da sе u komеntarima držitе tеmе tеksta. Rеdakcija Politikе ONLINE zadržava pravo da – ukoliko ih procеni kao nеumеsnе - skrati ili nе objavi komеntarе koji sadržе osvrtе na nеčiju ličnost i privatan život, uvrеdе na račun autora tеksta i/ili članova rеdakcijе „Politikе“ kao i bilo kakvu prеtnju, nеpristojan rеčnik, govor mržnjе, rasnе i nacionalnе uvrеdе ili bilo kakav nеzakonit sadržaj. Komеntarе pisanе vеrzalom i linkovе na drugе sajtovе nе objavljujеmo. Politika ONLINE nеma nikakvu obavеzu obrazlaganja odluka vеzanih za skraćivanjе komеntara i njihovo objavljivanjе. Rеdakcija nе odgovara za stavovе čitalaca iznеsеnе u komеntarima. Vaš komеntar možе sadržati najvišе 1.000 pojеdinačnih karaktеra, i smatra sе da stе slanjеm komеntara potvrdili saglasnost sa gorе navеdеnim pravilima.

Зорица Аврамовић
А. А. као и увек - врхуни! Слава и хвала нашим прецима док је света и века, дичним српским јунацима!
Milos Minic
Slavoljub Steric, potpukovnik u penziji, rodjen u Osipaomici a danas zivi u Smederevu je detaljno opisao boj kod Vrbovca. Njegova knjiga moze se naruciti direknim kontatom autoea ili posetiti smederevsku biblioteku. Im a on i drugih knjiga posvecene ratovima od 1912 do 1918 godine.
Милош Милић
Хвала на подсећању! Дивни наши преци.

Komentar uspešno dodat!

Vaš komentar će biti vidljiv čim ga administrator odobri.

Početna /

Prijavite se na našu mailing listu

* Obavezna polja