sreda, 05.08.2020. ✝ Verski kalendar € Kursna lista
ponedeljak, 17.02.2020. u 18:00 Muharem Bazdulj
POGLEDI

Vilson se vraća kući

Krajem prošle godine, Beograd je – u opštini Savski venac – dobio ulicu, tačnije bulevar, Vudroua Vilsona. Početkom ove godine, sjajni američki istoričar Lari Volf objavio je knjigu „Woodrow Wilson and the Reimagining of Eastern Europe”. Knjiga, između ostalog, pokazuje kako je Vilsonova politička baština danas najživlja u istočnoj Evropi. Volf eufemistički kaže kako Vilson nije imao baš progresivna stanovišta prema Afroamerikancima, te kako su se stoga nedavno vodile čak i ozbiljne rasprave da institucije unutar Prinston univerziteta više ne nose njegovo ime. Iako se smatra verovatno najobrazovanijim i akademski najuspešnijim među svim američkim predsednicima u istoriji, njegov status u samim Sjedinjenjim Državama danas nije lišen kontroverzi.

U istočnoj Evropi, međutim, danas, kao i pre stotinu godina, Vilsonovo ime nikom ne smeta, kao što je uglavnom smetalo kroz najveći deo druge polovine dvadesetog veka. Možda i najeklatantniji primer Vilsonove omiljenosti početkom prošlog stoleća jest činjenica da je neposredno nakon Prvog svetskog rata Bratislava nakratko bila preimenovana u Vilsonovo Mesto. Očito, dakle, da slučaj Titograda nije potpuno bez presedana. Jedan od glavnih trgova u Varšavi, po nekim procenama najveći trg u celoj istočnoj Evropi, zvao se Vilsonov trg sve od kraja Prvog pa do početka Drugog svetskog rata. U socijalističkoj Poljskoj prozvan je Trgom Pariske komune, da bi posle pada Berlinskog zida ponovo postao Vilsonov trg.

Beograd će, najavljeno je, uz bulevar, Vilsonu „darovati” i spomenik. Nije ni ta odluka preterano originalna. U Poznanju je još 1931. godine svečano otkriven spomenik Vilsonu autora Gutzona Borgluma, čuvenog skulptora poznatog, između ostalog, po onom famoznom spomeniku četvorici američkih predsednika uklesanom u „crne planine Južne Dakote”, široj publici znanog iz Hičkokovog filma „Sever, severozapad”.

I u Kraljevini SHS odnosno Kraljevini Jugoslaviji, Vilson je bio više nego omiljen. Vjekoslav Perica navodi kako je kult Vilsona u prvoj Jugoslaviji bio obeležen brojnim memorijalima i spomenicima, odnosno kako su u nekoliko gradova (Zagreb, Rijeka, Split, Sarajevo, Osijek, Beograd) ulice, parkovi, trgovi, šetališta prozvani po njemu. Jedan od najlepših zagrebačkih trgova, onaj na kome su zgrade Univerziteta i Hrvatskog narodnog kazališta, u Austro-Ugarskoj se zvao Sveučilišni trg, a 1919. godine prozvan je Vilsonovim trgom. Nakon atentata u Marseju, postao je Trg kralja Aleksandra, posle Drugog svetskog rata Trg maršala Tita, a danas je Trg Republike Hrvatske.

Među nabrojanim gradovima, ulice s Vilsonovim imenom sve vreme su zadržali Sarajevo i Osijek, dok su Split i Rijeka, kao i Beograd uostalom, ostali bez ulica sa Vilsonovim imenom po svoj prilici zbog njegovog vatrenog antikomunizma. Vjekoslav Perica primećuje kako je žalosno da u Splitu i Rijeci nisu nakon pada komunizma obnovljeni Vilsonovi memorijali za šta bi, kako ističe, „u demokratskoj Hrvatskoj moralo biti valjanih razloga”. Naročito bi logično bilo da se u Rijeci nešto zove Vilsonovim imenom, pošto je on čak predlagao da sjedište Lige naroda, preteče Organizacije ujedinjenih nacija bude baš u tom jadranskom gradu.

U Beogradu se ponovo odaje počast Vilsonu ne neposredno nakon pada komunizma, nego već duboko u dvadeset i prvom veku. Ni to nije jedinstven primer. Recimo, glavna železnička stanica u Pragu je do 1918. godine nosila ime Franje Josipa, da bi zatim dobila ime Vudroua Vilsona. Nekoliko godina kasnije, pred stanicu je postavljen i bronzani spomenik Vilsonu visok preko četiri metra. Nacisti su ga srušili kad su zauzeli Prag, kao što su preimenovali i stanicu. Nakon baršunaste revolucije 1989, stanici nije vraćeno Vilsonovo ime, ali je jedna praška ulica prozvana Vilsonovom. Ipak, 2011. godine, uz samu glavnu stanicu, na istom mestu gde je stajao prvi bronzani spomenik Vilsonu podignut je novi. Vaclav Havel je bio prisutan na svečanom otkrivanju.

Pošto se jedan kraj beogradskog Bulevara Vudroua Vilsona nalazi u neposrednoj blizini Železničke ulice, čovek bi na prvi pogled pomislio kako su solidne šanse da se i u Beogradu spomenik Vilsonu postavi upravo pred glavnu železničku stanicu, a onda se priseti da tamo, kraj Železničke ulice, više nema ni železnice ni železničke stanice.

Pisac i novinar

Prilozi objavljeni u rubrici „Pogledi” odražavaju stavove autora, ne uvek i uređivačku politiku lista
Komentari0
24220
Molimo vas da sе u komеntarima držitе tеmе tеksta. Rеdakcija Politikе ONLINE zadržava pravo da – ukoliko ih procеni kao nеumеsnе - skrati ili nе objavi komеntarе koji sadržе osvrtе na nеčiju ličnost i privatan život, uvrеdе na račun autora tеksta i/ili članova rеdakcijе „Politikе“ kao i bilo kakvu prеtnju, nеpristojan rеčnik, govor mržnjе, rasnе i nacionalnе uvrеdе ili bilo kakav nеzakonit sadržaj. Komеntarе pisanе vеrzalom i linkovе na drugе sajtovе nе objavljujеmo. Politika ONLINE nеma nikakvu obavеzu obrazlaganja odluka vеzanih za skraćivanjе komеntara i njihovo objavljivanjе. Rеdakcija nе odgovara za stavovе čitalaca iznеsеnе u komеntarima. Vaš komеntar možе sadržati najvišе 1.000 pojеdinačnih karaktеra, i smatra sе da stе slanjеm komеntara potvrdili saglasnost sa gorе navеdеnim pravilima.

Komentar uspešno dodat!

Vaš komentar će biti vidljiv čim ga administrator odobri.

Prijavite se na našu mailing listu

* Obavezna polja