četvrtak, 29.10.2020. ✝ Verski kalendar € Kursna lista
petak, 31.07.2009. u 22:00 Vesna Perić

U vremenskoj kapsuli

Слобода избора: сцена из филма „Забрањено воће” редитеља Домеа Карукоскија

Dve kinematografije čiji su narodi i jezici istog, ugrofinskog porekla, a geografski poprilično udaljeni, poslednjih godina nisu nam u potpunosti poznate. Doskora su neotkriveni bili savremeni finski autori koji nisu izašli iz šinjela braće Mike i Akija Kaurismakija, a takođe i mladi mađarski autori, većinom debitanti, koji nakon imena kao što su Ištvan Sabo, Mikloš Jančo ili Bela Tar, pronalaze svoje mesto kao vrsni evropski autori. Ovogodišnji 16. Palićki festival evropskog filma fokusirao se u posebnim programima na kinematografije Finske i Mađarske i otkrio nam neka nova rediteljska imena i teme.

Tinejdž-melodrama

Kao priča o ostrvu u finskoj provinciji na kojem se nalazi neobičan popravni dom za dečake, „Kuća crnih leptira” mladog finskog reditelja Domea Karukoskija okreće se porodičnim patologijama koje kastriraju i zauvek obeležavaju intimu mladih ljudi. Nevoljen od majke i neprihvaćen od oca alkoholičara, jedan dečak na neobičnom ostrvu doživljava susret sa mentorskom figurom vaspitača u čiju će se kćerku zaljubiti. Bez imalo naturalizma, onirična ruralna skaska, svojevrsna inverzija „Društva mrtvih pesnika” Pitera Vira, snažno imaginativna „Kuća crnih leptirova” je mali art-film zaista visokih dometa.  I „Zabranjeno voće”, drugi film ovog reditelja, inače i gosta Palićkog filmskog festivala, tematski je okrenut ka sociološkoj i kulturološkoj izolaciji, i nalik „Svedoku” (ponovo Piter Vir), inicira jedinke iz izolovane konzervativne religijske zajednice u urbani svet. I dok bi Holivud zasigurno insistirao na tinejdžerskom religioznom hororu, Karukoski gradi svoju priču kao tinejdž-melodramu – dve devojčice iz udaljenog mesta koje poštuje dogmatsko čitanje Biblije odlaze na putovanje u grad kao svojevrsni purgatorijum. Dekonstruišući ideju da ruralni zapečaćeni svet ostaje rajski nasuprot izazovnoj urbanoj dekadenciji, Dome Karukoski ostavlja svojim junakinjama slobodu izbora, od represivnog sistema koji maskira neurasteniju do grada kao ambivalentnog prostora slobode.

Još jedno savremeno ostvarenje „zemlje hiljadu jezera” poigrava se sa izmeštanjem jedinke u nedefinisani hronotop – u debitantskom ostvarenju „Posetilac“, autor Juka Peka Valkeapa suočava nemuštog dečaka, koji živi u jednoj šumskoj kolibi sa hromom majkom i u odsustvu oca koji je u zatvoru, sa nepoznatim posetiocem. Šturim dijalozima, tempom i vizuelnim stilom koji asocira na „Povratak“, briljantno ostvarenje savremenog ruskog autora Adreja Zvjaginjceva, J. K. Valkeapa gradi mitsku matricu matricida (nasuprot Zvjaginjcevom patricidu). Kontakt prirode i čoveka (dečaka) poništava krvnu distancu i večnu rivalizaciju dece sa roditeljima ponovo donoseći priči univerzalni karakter.

Mađarske urbane priče

Savremeni mađarski film je u nekoliko poslednjih godina predstavljao pravi izazov za evropskog gledaoca – mladi autori kao što su Đerđ Palfi („Taksidermija“) ili pak Kornel Mundruco (kratki igrani „Kratkotrajna tišina“ kao deo omnibusa „Izgubljeno–nađeno“, i dugometražna „Delta“) izazivali su provokacije neobičnim stilom ili pak tabuiziranim temama incesta. Jedno debitantsko ostvarenje, „Panika“ Atile Tila, uz pokušaj tarantinovske raspričanosti i almodovarovske hipertrofirane erotizacije, demaskira kategorije urbanog socijalnog uspeha – mlada i doskora uspešna tridesetogodišnjakinja će, u emocionalnom haosu i usled pritisaka dominantne i narcisoidne majke, završiti u izolovanom terapeutskom centru za lečenje paničnih napada. Reditelj će dijagnosticirati savremenu ženu kao majku kastriranu i hronično podložnu panici, a muškarce (sporedni par gej-policajaca) kao frustrirane i neslobodne u ispoljavanju svoje seksualne orijentacije.  

Nakon „Panike“,  film „Umirenost“ reditelja Roberta Alfoldija donosi snaže reference kako na „Bulevar sumraka“ Bilija Vajldera, tako i na Bertolučijev „Mesec“ i na savremeno ostvarenje Mihaela Hanekea, „Profesorka klavira“. Kao i u Vajlderovom kultom film noaru u kojem egomanija propale i usahle glumice pokušava da mumificira vreme nemih holivudskih filmova, tako i majka protagoniste, nekadašnja zvezda mađarskog teatra pre pada Berlinskog zida, u agorafobičnoj egzistenciji želi da restaurira vreme starog sjaja. U priči suživota majke sa sinom, piscem u pokušaju, u patološkom edipalnom odnosu, i u atmosferi klaustrofobičnog dekadentnog pretkomunističkog salonskog stana kao svojevrsne vremenske kapsule, autor ukazuje na kancer preterane rodbinske simbioze i simbioze sa prošlošću. Taj gušeći Tanatos u međuigri sa piščevim mehaničkim i bestijalnim Erosom pronalazi umirenost kroz simboličko ubijanje falusoidne majke umetnice. Iako savremena porodična drama, „Umirenost“ ima snažne refleksije na doba pre sloma istočnog bloka koje je zauvek stigmatizovalo veliki broj porodica.

Sa druge strane, iako ne pripada mađarskoj kinematografiji, ali je sniman u Transilvaniji sa mađarskim glumcima i na mađarskom jeziku, film „Katalin Varga“ britanskog debitanta Pitera Striklenda (učestvovao zimus u glavnom programu Berlinskog festivala gde je nagrađen specijalnom nagradom za umetnički doprinos) pripada onom korpusu filmova čije priče nisu utemeljene u sociopolitičke kontekste, već ispostavljaju univerzalije greha, pokajanja i osvete kao večne motive. Roud muvi lilitovski privlačne i ženski osvešćene junakinje Katalin, sa sinom, dečakom, kroz mistične šume Transilvanije u potrazi za dečakovim pravim ocem (a zapravo Katalininim silovateljem) hipnotički omamljuje gledaoca, pripremajući ga za tragediju.

Konačno, motivi izolacije, izgnanstva ili pak reafirmacije identiteta u odnosu na lik majke u savremenom finskom i mađarskom filmu, čine snažan kontrapunkt sa, recimo, ostvarenjima mladih reditelja domaće kinematografije koja i dalje liže svoje poratne i tranzicione rane, te predstavljaju tematski prostor koji može biti izazov i za naš savremeni film.

Komentari0
cde90
Molimo vas da sе u komеntarima držitе tеmе tеksta. Rеdakcija Politikе ONLINE zadržava pravo da – ukoliko ih procеni kao nеumеsnе - skrati ili nе objavi komеntarе koji sadržе osvrtе na nеčiju ličnost i privatan život, uvrеdе na račun autora tеksta i/ili članova rеdakcijе „Politikе“ kao i bilo kakvu prеtnju, nеpristojan rеčnik, govor mržnjе, rasnе i nacionalnе uvrеdе ili bilo kakav nеzakonit sadržaj. Komеntarе pisanе vеrzalom i linkovе na drugе sajtovе nе objavljujеmo. Politika ONLINE nеma nikakvu obavеzu obrazlaganja odluka vеzanih za skraćivanjе komеntara i njihovo objavljivanjе. Rеdakcija nе odgovara za stavovе čitalaca iznеsеnе u komеntarima. Vaš komеntar možе sadržati najvišе 1.000 pojеdinačnih karaktеra, i smatra sе da stе slanjеm komеntara potvrdili saglasnost sa gorе navеdеnim pravilima.

Komentar uspešno dodat!

Vaš komentar će biti vidljiv čim ga administrator odobri.

Prijavite se na našu mailing listu

* Obavezna polja