Test opterećenja otkriva zašto nekome „nedostaje vazduha"

Kardiopulmonalni ili ergospirometrijski test predstavlja test fizičkim opterećenjem uz istovremeno praćenje funkcije srca, pluća, cirkulacije, skeletnih mišića i metaboličkog odgovora. Na taj način lekari dobijaju odgovor kako reaguju organi na fizičko opterećenje. Primena ovog testa u dijagnostici različitih oboljenja i proceni funkcionalne sposobnosti i kapaciteta zasniva se na činjenici da testiranje plućne i srčane funkcije u mirovanju ne može u toj meri pouzdano da predvidi karakteristike vežbanja i funkcionalnu sposobnost.

Docent dr Marko Banović, kardiolog Univerzitetskog kliničkog centra Srbije, pojašnjava da se kod zdravih osoba, ali i kod pojedinih hroničnih bolesnika, procena ukupnog zdravstvenog stanja postiže bolje analizom izdržljivosti i tolerancije na vežbanje nego sa merenjima koja se rade dok osoba miruje.

– Funkcionalna sposobnost (ili kako se drugačije naziva funkcionalni ili aerobni kapacitet) predstavlja objektivnu meru ukupnog radnog kapaciteta (zdrave ili bolesne) ispitivane osobe. Funkcionalni kapacitet je normalno manji kod starijih osoba u odnosu na mlađe, ali i kod žena u odnosu na muškarce iste životne dobi. Kod žena je manji za 25 odsto u odnosu na muškarce iste životne dobi zbog manje ukupne mišićne mase. Pored toga, funkcionalni, odnosno aerobni kapacitet je niži i kod neutreniranih ljudi i kod bolesnih osoba, ali iz različitih razloga – kaže dr Banović.

Razlozi za ergospirometrijsko testiranje su mnogobrojni. Često se dešava da se pacijent žali na nedostatak vazduha, što je ponekad subjektivni osećaj, pa treba otkriti da li je on objektivno uzrokovan, i ako jeste, da li je taj nedostatak vazduha po poreklu plućne, srčane, metaboličke prirode, ili potiče iz bolesti krvi i mišića. Nekada je jednostavno reč o nedostatku kondicije. Ovaj test se takođe radi kod pacijenata koji imaju srčano popuštanje i to zbog nekoliko razloga: zbog optimalnog programiranja nivoa opterećenja rehabilitacionih vežbi, da bi se ustanovila prognoza lečenja ovih pacijenata, zbog postavljanja indikacije za potrebu mehaničke cirkulatorne potpore ili radi evaluacije potencijalnih kandidata za transplantaciju srca.

– Kod ove grupe pacijenata test se periodično ponavlja kako bi se pratili efekti primenjenih lekova ili kako se ne bi propustilo optimalno vreme kad pacijent postaje kandidat za ugradnju mehaničke potpore srca ili transplantaciju srca. Ergospirometrijsko testiranje se koristi i kod bolesnika sa srčanim manama, plućnom hipertenzijom i bolestima pluća, najčešće radi procene rizika kod pacijenta, ali i praćenja efekta terapije. Ovaj test, takođe, pomaže postavljanju dijagnoze kod pacijenata sa hroničnom ishemijskom bolešću srca (anginom pektoris) kod kojih je EKG zapis u miru ili tokom običnog testa opterećenja nedovoljan za potvrdu dijagnoze – navodi naš sagovornik.

Testiranje se obavlja i prilikom pripreme za velike operacije, zato što objektivno pokazuje da li pacijent može da izdrži planiranu intervenciju. Takođe se koristi za propisivanje rehabilitacije i intenziteta vežbi kod kardiovaskularnih pacijenata, pogotovo kod onih koji su bili podvrgnuti hirurškoj revaskularizaciji miokarda.

On omogućava i objektivnu procenu funkcionalnog stanja kod osoba sa posebnim psihofizičkim zahtevima u svom poslu (na primer kod pilota) ili procenu utreniranosti osoba koje se izlažu velikim fizičkim opterećenjima, poput profesionalnih sportista.

– Test se bazira na fizičkom opterećenju ispitivane osobe uz korišćenje maske koja se postavi preko usta i nosa, na pokretnoj traci ili ergobiciklu, a prema prilagođenim protokolima. Savetuje se da se osam sati pre testa ne puši, da se na dan testa ne vežba, da ispitanici budu na svojoj punoj terapiji, kao i da najmanje dva sata pre testa konzumiraju lak obrok – kaže dr Banović.

Da bi se uradio ergospirometrijski test neophodna je odgovarajuća aparatura. Ona se sastoji od uređaja koji mere protok ventilacije (tokom udaha i izdaha). Obavezni deo uređaja za ergospirometrijsko testiranje sačinjavaju gasni analizatori koji određuju sadržaj kiseonika i ugljen-dioksida u udahnutom i izdahnutom vazduhu, i računar koji izračunava potrebne parametre za analizu funkcije srca i pluća na osnovu vrednosti ovih podataka.

– U ovom trenutku ova vrsta testiranja se radi u svega nekoliko tercijarnih ustanova u Srbiji, pa je potrebno više angažmana da bi metoda postala šire dostupna i kako bi se njen značaj adekvatno iskoristio u kliničkoj praksi – napominje dr Banović.

Na bazi velike multinacionalne AVATAR studije, koju je dr Banović nakon sedam godina rada sa svojim timom prezentovao na velikom Američkom kongresu kardiologa u novembru 2021. i koja je istovremeno publikovana u časopisu „Cirkulacija”, osnovali su i međunarodni simpozijum BELVIS, koji se primarno bavi problemom bolesnih srčanih zalistaka, i najveći je simpozijum te vrste u regionu. Ove godine će četvrti simpozijum biti održan od 9. do 10. juna u hotelu „Kraun plaza”. Gosti će biti najveći stručnjaci iz ove oblasti iz celog sveta, uključujući SAD, Francuske, Holandije, Nemačke, Italije, Južne Koreje, Hrvatske…

– Kongres se održava pod pokroviteljstvom Udruženja kardiologa Srbije, Udruženja kardiovaskularnih hirurga Srbije i Medicinskog Fakulteta u Beogradu, a ideja nam je da se zajedničkim pristupom i razgovorom između kardiologa i kardiohirurga dotaknemo svih onih nedoumica koje nas ponekad muče u svakodnevnoj kliničkoj praksi – dodao je dr Banović.