O biopigmentima u likovnoj umetnosti

Emiliju Radojičić, Sonju Lundin, Jovanu Čavorović, Draganu Lukić i Emira Šehanovića okupio je Ivan Šuković, umetnički direktor Centra za istraživanje javnih politika (Re: People), zarad saradnje na neuobičajenom umetničko-naučnom projektu ‒ izložbi „Neka druga mesta”, koja je prvo održana u oktobru Muzeju primenjene umetnosti u Beogradu, a sada je postavljena u Dvorcu Petrovića (izložbeni prostor Fondacije „Petrović Njegoš”) u Podgorici i traje do 30. novembra.

Pomenuta ekipa javnosti na ovim izložbama prikazuje rezultat povezivanja naučnih istraživanja i tehnoloških inovacija smeštenih u svet umetnosti, a posredstvom saradnje sa Institutom za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo Univerziteta u Beogradu.

Na postavci su, naime, svi umetnički radovi protkani biopigmentima, mikroorganizmima koji su preuzeti sa različitih prirodnih staništa u Srbiji.

Kako je naglašeno, biopigmenti kao prirodna zamena za veštačke pigmente imaju razne ekonomske i tehnološke prednosti pa se samim tim konceptualna uokvirenost ovog projekta dotiče pitanje efekta prirodnog nasleđa kao načina razmišljanja. Umetnički prikaz je utemljen u istraživanju koje predvodi biohemičarka dr. Jasmina Nikodinović Runić sa Instituta za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo, a projekat je uspostavljen po principu preuzimanja žive bakterije streptomicete. Njihov kasniji životni ciklus u laboratorijskim uslovima se revalorizuje kao proces produktivne transformacije u pigmente koji postaju aplikativni na materijalima, dok je do sada u laboratorijskoj zbirci instituta pohranjeno preko hiljadu sojeva.

Bez obzira na ovu jaku naučnu osnovu, izložba „Neka druga mesta” ne donosi nužno distanciranu, naučnu perspektivu, već i emocionalnu i ličnu vezu koja proizilazi iz njenog porekla filtriranog kroz eksperiment, dok su nasleđe i topografski ostaci života fokus umetničkog istraživanja, objašnjava Ivan Šuković (Podgrica, 1981), koji je doktorirao na Univerzitetu umetnosti u Beogradu, odsek Višemedijska umetnost (2019), magistrirao na odseku Digitalne umetnosti i novi mediji u Beogradu (gde živi i radi), a diplomu osnovnih studija stekao iz oblasti književnosti na Filozofskom fakultetu na Univerzitetu Crne Gore.

– Osnovna zamisao bila je usmerena na pronalaženje drugog značenja postojećem sadržaju, u kojem će umetnici proći kroz naučno-istraživačko-umetničku metodu i u kojoj će se razviti smislene pojave i rezultirati u umetnički rad. Predvođen tim izazovom, pozvao sam pomenute autore da uz superviziju naučnika biraju uzorke koji imaju zadovoljavajuću boju i očuvane mehaničke osobine, kako bi ih u procesu produkcije primenili. Suština je bila da se usmere na naučne činjenice koje su zasnovane na pigmentu kao formativnoj komponenti umetničkog dela, a sve uz superviziju stručnog naučnog tima koji predvodi dr Jasmina Nikodinović Runić.

Biopigmenti imaju i dodatna bioaktivna svojstva, poput antimikrobnog, antioksidansnog, pružaju zaštitu od UV zračenja… – kaže Šuković i dodaje:

– Posebnost celog ovog procesa jeste to što su se umetnici privremeno uselili u prostorije laboratorije i razumeli kako bioboja materijala bakterijskim pigmentima može biti alternativni, ekološki prihvatljiv metod, koji bi smanjio loš uticaj na životnu sredinu, nudeći tehničke i ekonomske prednosti. Ideja je bila da prošire istraživački potencijal i da kroz taj proces prepoznaju ličnu vezu koja proizilazi iz eksperimenta. U tom smislu, koristeći različite materijale, tehnike i umetničke discipline, može se reći da su u tom međuprostoru između naučnog i umetničkog, autori stvarali uzorke koji od planiranog ulazi u zonu potpuno nepredvidivih smerova. Ta transformativna vrednost pigmenata u kombinaciji sa materijalima i u različitim medijima jedna je od prednosti ovog projekta.

Određeni bakterijski pigmenti već su odobreni za široku upotrebu, kao što su riboflavin (vitamin B2), astaksantin i beta-karoten. Poslednjih godina primećen je porast interesovanja za prirodnim obojivačima usled rastuće svesti o otpadu od sintetičkih boja i njegovim negativnim uticajima na zdravlje i okolinu.

Inače, ove izložbe prve su u nizu i deo su istraživačkog portfolija Centra za istraživanje javnih politika (Re: People), a kako je najavljeno jednom godišnje biće organizovane izložbe koje preispituju ovu naizgled neočekivanu vezu između umetnosti i nauke.