Kafica u „narodnoj kući"

Ako upoznate Italijana koji se zove Umberto ili Vitorio Emanuele, znajte da je on iz desničarske porodice. Takva, „aristokratska” imena, naime, levičari svojoj deci nikada ne daju. Svratite li u nekom gradu, međutim, u „kaza del popolo”, kako se zovu čuvene „narodne kuće” u kojima za male pare može dobro da se pojede, i tamo vidite društvo koje po čitav dan o nečemu bučno raspravlja, pružiće vam se prilika da upoznate prave italijanske levičare. (Desničari, inače, takva mesta zaobilaze u širokom luku.) Kada se u Večnom gradu igra derbi između Rome i Lacija, zna se gde je kome mesto – desničari, naime, listom navijaju za Lacio, dok Roma važi za klub „narodnih masa”. Ali, kad je Fiorentina, čiji navijači takođe važe za levičare, ispala iz prve lige, cela Toskana se digla na noge. Tada su se prvi put „levi” i „desni” ujedinili da klub iz svog grada vrate u prvu ligu.

Ovi primeri najbolje govore o odnosu između pristalica različitih političkih opcija, potomcima fašista, monarhista i komunista u Italiji i o njihovom odnosu prema nacionalnom pomirenju. Jer, ma koliko ih delili poreklo, ekonomski položaj, ubeđenja i stranačka pripadnost, čini se da je kod Italijana sazrela svest o potrebi da žive i rade zajedno, a da podele iz prošlosti rešavaju mirno.

– Pomirenje ne mora da znači uspostavljanje ljubavi i potpuno prevazilaženje nesuglasica. Ono ima ograničenu notu i naglašava potrebu opštenja sa neistomišljenicima, odnosno potrebu da se oni pre svega gledaju kao ljudi, a ne kao pripadnici neke političke opcije. Mislim da se to lepo može videti na primeru Italije. Jer, Italijani su uspeli da „kanališu podele”. Oni i dalje vode žučne rasprave u parlamentu, institucijama, na javnim mestima, ali se znaju granice preko kojih se ne sme preći i pravila kojih se, kao građani ozbiljne države svi moraju pridržavati – ističe istoričar Svetislav Sretenović, naučni saradnik Instituta za savremenu istoriju u Beogradu.

(/slika2)Naravno, to ne znači da više nema iskakanja, sukoba čiji uzrok leži u ranijim podelama, niti ekstremnih pokreta, ali se čini da su se i „levi” i „desni” ujedinili oko osnovnih državnih interesa i počeli odgovorno da se ponašaju. Inače, istoričari smatraju da se pad Berlinskog zida znatno odrazio i na prilike u zapadnim zemljama, posebno u Italiji i Francuskoj, a to je uticalo i na tamošnju političku scenu.

– Raspad istočnog bloka doveo je do slabljenja, a potom i raspada Komunističke partije u Italiji, koja je ranije bila veoma uticajna i na izborima osvajala i do 30 odsto glasova. Ali, zanimljivo je da suse i njihovi važniprotivnici – Demohrišćanska i Socijalističkastranka – raspali ubrzo posle pada Berlinskog zida. Političku scenu Italije danas odlikuje usitnjenost i šarolikost partija, koje se često menjaju na izborima. I dalje, međutim, postoji podela na „desne” i „leve”, a savezi među njima se retko prave – kaže Sretenović, koji je doktorirao na Univerzitetu u Firenci.

Neke od tih stranaka mogle bi se opisati i kao ekstremne poput Lige za sever koja insistira na većem osamostaljivanju severa zemlje, ili partije Đanfranka Finija koja ima jak nacionalni prizvuk. Sve one su, međutim, deo sistema i ponašaju se u skladu sa njegovim pravilima. Desničare, naročito premijera Silvija Berluskonija karakteriše i populizam, pa se često oni, a ne levica (koja je imala loše ekonomske rezultate), predstavljaju kao zaštitnici nižih slojeva. Stranaka koje otvoreno veličaju fašizam nema, što ne znači da to neki prikriveno ne rade. U Italiji su veoma uticajni i sindikati, čije vođe važe za levičare, ali i crkva koja ipak na politiku manje utiče nego ranije. Italijanska odlika je i prenaglašeni regionalizam, koji često prate (ne)skriveni zahtevi za osamostaljivanje. Kada je reč o odnosu prema prošlosti, zapaža se pokretanje tema koje su dugo bile tabu.

– Nestanak jake KP doveo je do preispitivanjaidentiteta koji je građen na pokretu otpora. Jer, dok je ranije on bio predstavljan kao svenarodni otpor protiv fašizmai nacizma, neki autori sad govore i o građanskom ratu, vođenom posle 1943. Drugi tabu o kome se progovorilo je proterivanje Italijana iz Istre, Kvarnera i Dalmacije, kao i činjeniceo „fojbama” (jamama) u koje su mnogi od njih bacani. Tako je, u mestu Basovica na italijansko-slovenačkoj granici napravljen memorijalni centar posvećen tim žrtvama. Procene o broju žrtava su različite i idu od nekoliko desetina hiljadado 350.000 proteranih i od nekoliko hiljada do 100.000 ubijenih – naglašava Sretenović.

Nedavno je, u spomen na ove žrtve ustanovljen i novi državni praznik – Dan sećanja, koji se obeležava 10. februara. Ali, sve to se ne radi iz želje za osvetom ili novim razgraničavanjem, već iz procene da je znanje o prošlosti neophodno da bi se uspostavio dijalog, odala pošta žrtvama i čula istina o minulim događajima. Isto važi i za nasleđe iz doba fašizma. Sve što je tada stvoreno, a može i dalje da posluži, poput stadiona u Rimu sa monumentalnim figurama ličnosti iz antike, ili rimskog predgrađa „Eur”, Musolinijevog arhitektonskog čuda, sačuvano je i to ne iz želje da se fašizam predstavi pozitivno, već iz procene da ne treba dirati nešto što se u druge svrhe može iskoristiti. Jer, mesta gde su nekada držani sletovi mogu lepo poslužiti za utakmice...

-----------------------------------------------------------

Odnos prema nasleđu

Pojedina spomen-obeležja iz vremena fašizma, naročito groblja ubijenih vojnika, do danas su sačuvana i održavana. To se ne doživljava kao veličanje tog pokreta i njegovih ideja, već kao potreba da se porodicama omogući uspomena na sve žrtve rata. Osim toga postoji ubeđenje da svaki spomenik govori o vremenu i ljudima koji su ga podigli i da ih, kao takve, ne treba dirati. Dešavalo se da na ova mesta budu položeni i venci, ali to nikada nije rađeno u ime države. Ako bi tako nešto učinio neki desničarski političar (obično dok je u opoziciji), to je tumačeno kao njegov lični čin.

Inače, zanimljiv je i odnos pojedinih, danas aktuelnih političara prema fašizmu. Naime, dok su bili mlađi i u opoziciji umeli su da se pozitivno izjašnjavaju prema Musoliniju, relativizuju njegove žrtve, pa i da svoje stranke doživljavaju kao naslednike njegove ideologije. Kada bi došli na vlast, međutim, postajali bi umereniji, napravili otklon prema fašističkom pokretu i govorili da tu epohu treba prepustiti istoričarima.