„Boje života" – za oči i dušu

„Boje života” u bojama muzejskog okruženja – skladno i prijatno za oči i dušu. Naša velika slikarka Nadežda Petrović na izložbi u Muzeju savremene umetnosti na Ušću predstavljena nam je povodom obeležavanja Sretenja kroz izbor dela uglavnom iz muzejske zbirke, uz nekoliko pozajmica i ti radovi se mogu videti sve do 12. maja. Mada su njene slike i crteži u poslednje vreme često pred nama, svaki put ugao je drugačiji i svaki put o njenom opusu može se steći novi utisak.

Postavka radova ove pionirke modernizma i jednog od glavnih utemeljivača srpskog modernističkog slikarstva 20. veka, koju je osmislila Mišela Blanuša, muzejska savetnica MSUB, predstavlja jedan mogući pogled na njeno stvaralaštvo, u kojem su prisutni svi žanrovi, od pejzaža i portreta, preko aktova i figuralnih kompozicija, nastalih tokom različitih umetničkih perioda, s ciljem upoznavanja publike sa manjim segmentom njenog celokupnog opusa i većinom delima koja čine deo kolekcije MSUB, ali i pojedinim delima iz fonda Muzeja grada Beograda, novosadske Galerije Matice srpske i Muzeja Jugoslavije.

Uz podsećanje da je Nadežda Petrović (1873–1915) bila svestrana ličnost koja se bavila slikarstvom, fotografijom, pedagoškim radom, likovnom kritikom, ženskom emancipacijom, kolektivnim delovanjem, kao i društveno-političkim pitanjima, u periodu istorijskih i umetničkih previranja početkom 20. veka, sa vremenske distance duže od jednog veka njena umetnost, kaže nam naša sagovornica, može se sagledati kao pionirski poduhvat žene koja je gotovo u svemu čime se bavila bila predvodnica, a najviše na umetničkom polju. Nadeždin pristup slikarstvu je rezultat školovanja u Minhenu i boravaka u Parizu i Italiji, ali i konstantnog vraćanja voljenoj Srbiji, što će se reflektovati kroz teme što nose predznak nacionalnog. Zajednički imenitelj svega toga je snaga boje i gesta, kao lični stavovi i život, što su ih obojili predele i ljude srpskog podneblja sa kojeg je potekla.

– Na izložbi je predstavljeno 25 slika od 32 koje se nalaze u Zbirci slikarstva od 1900. do 1950. našeg muzeja, uz nekoliko pozajmljenih radova. Neke od slika su kapitalna dela naše izuzetne umetnice koja možemo videti na većini izložbi što se bave prezentacijom Nadeždinog bogatog stvaralačkog opusa, kao što su: „Valjevska bolnica” (1915), „Oficir”, (1914), „Tobdžija”, (1914), „Iz Iberzea” (1903)… Međutim, ovom prilikom posetioci mogu videti i dela koja nisu toliko često izlagana, kao što su njeni pejzaži iz okoline Beograda, portreti i aktovi rađeni snažnim ekspresionističkim gestom, portret majke i sestre, ali i dva portreta koja predstavljaju najstarije slike u kolekciji MSUB: „Mladić s crnim šeširom” (1899) i „Bavarac” (1899). Izložba je bila dobra prilika da se publici ova pomenuta dela posle dužeg vremena ponovo predstave – vodi nas kroz priču o Nadeždi Mišela Blanuša.

Na naše pitanje šta je to specifično za grupu izloženih minijatura koje tako grupisane imaju posebnu draž i kako se Nadeždin slikarski pristup reflektuje u toj umanjenoj formi ona kaže:

– Pažnju posetilaca posebno privlače baš te minijature: pejzaži koji, iako malih dimenzija, prikazuju snagu slikarkine životne i umetničke energije. Mali formati nisu neobična pojava na početku 20. veka u srpskom modernističkom slikarstvu, što zbog standarda dimenzija slika koje je većina umetnika negovala, što zbog visokih cena slikarskog materijala koji su koristili. U Nadeždinom slučaju moguće da se za njih opredelila s obzirom na to da se samofinansirala od posla nastavnice crtanja i odobrene vrlo skromne državne stipendije tokom dve godine kratkog ali umetnički vrlo intenzivnog i značajnog boravka u Parizu, ističući više puta da „želi biti slikar pre svega” pa je sve uložila u svoju umetnost. Na male formate unela je maksimalnu snagu slikarske energije, boje, svetlosti i poteza kojima oni zrače, pa pred njima stičemo utisak kao da stojimo ispred velikih monumentalnih kompozicija.

Mimo dela po kojima je najprepoznatljivija na postavci je i jedan akt. Govoreći o toj temi u Nadeždinom opusu kustoskinja ističe:

– Pored zanimljivih portreta i pejzaža koje je naslikala, Nadežda je ostvarila i zapažena dela u žanru akta mada ova tematika nije bila tako česta u delima umetnica početkom prošlog veka, posebno u vreme njenog školovanja u Višoj ženskoj školi u Beogradu, Akademiji u Minhenu i tokom zaposlenja u srednjim školama kao nastavnice slikanja. Nažalost, tada je još postojala podela na muško-ženske škole i odeljenja, a na većini akademija u ženskim odeljenjima umetnice i nisu učile da rade aktove jer njima nije bilo dozvoljeno gledanje modela po kojima bi mogle stvarati. Ipak, Nadežda je uspela da prevaziđe ove prepreke i naslika izuzetne ženske aktove, poput izloženog dela „Sedeći ženski akt” iz 1902. godine. Njena sposobnost da izrazi ljudsko telo sa takvom senzitivnošću i uz sve likovne vrednosti stila koji je negovala, govori o njenom izuzetnom talentu, uprkos društveno nametnutim ograničenjima što su je okruživala. Ova dela ne samo da su izuzetna po svom kvalitetu, već su i svedočanstvo o hrabrosti i upornosti umetnice u suočavanju sa izazovima svog vremena.

Mišela Blanuša na kraju dodaje i to da muzej izražava zahvalnost Milošu Kolaržu i Radio.televiziji Srbije na dozvoli za korišćenje i reprodukovanje izložbenog dokumentarnog materijala.