Japan prelazi na dronove: milijarde jena za zamenu „Apača"

Japanske vojne snage pokrenule su opsežnu transformaciju svojih vazduhoplovnih kapaciteta, preusmeravajući više od 280 milijardi jena (oko 1,76 milijardi dolara) ka nabavci bespilotnih letelica za izviđanje i udarne misije, uz istovremeno ubrzanje planiranog povlačenja jurišnih helikoptera AH-64 „Apač“ iz operativne upotrebe. Reč je o strateškom zaokretu koji odražava sve izraženiji globalni trend napuštanja klasičnih platformi u korist fleksibilnijih i ekonomičnijih bespilotnih sistema.

Promena koncepta zasniva se pre svega na finansijskim i operativnim faktorima. Bespilotne letelice pokazale su se kao znatno isplativije u pogledu obuke posada i održavanja, dok istovremeno omogućavaju kontinuirano izviđanje i brzu primenu u borbenim uslovima. U japanskom vojnom vrhu procenjuju da će upravo ova kombinacija nižih troškova i veće operativne fleksibilnosti biti ključna za buduće sukobe.

Ova odluka uklapa se u širi kontekst preispitivanja uloge jurišnih helikoptera širom sveta, posebno nakon iskustava sa ukrajinskog ratišta. Tamošnja borbena dejstva pokazala su da su helikopteri, iako i dalje značajni, u određenim uslovima izuzetno ranjivi na savremene sisteme protivvazdušne odbrane i napade bespilotnih letelica.

Slični signali stižu i iz Sjedinjenih Američkih Država, gde je u januaru 2026. godine deaktivirana 5. vazdušna konjička eskadrila 17. konjičkog puka, stacionirana u Južnoj Koreji više od tri godine. Taj potez analitičari tumače kao indirektno priznanje povećane ranjivosti izviđačko-jurišnih helikoptera u savremenom operativnom okruženju. Istovremeno, Južna Koreja je već smanjila planirane nabavke „Apača“, što dodatno potvrđuje promenu pristupa.

Ipak, uprkos sve većim rezervama prema njihovoj upotrebi u klasičnim udarnim misijama, helikopteri ne nestaju sa bojišta. Naprotiv, SAD i pojedini saveznici sve više ih koriste u ulogama protivvazdušne odbrane kratkog dometa, posebno protiv dronova niže vrednosti. Kombinacija radara, relativno jeftine municije i nižih troškova eksploatacije čini ih u pojedinim scenarijima efikasnijim od lovačke avijacije.

Kada je reč o budućim japanskim nabavkama, za sada nije poznato koji će tipovi bespilotnih letelica zameniti „Apače“. U stručnim krugovima pominje se mogućnost nabavke turskog „Bajraktara TB2S“, ali uz izražene rezerve. Iako je ova letelica intenzivno promovisana i stekla široku medijsku pažnju, njeni borbeni rezultati u Siriji i Ukrajini pokazali su značajna ograničenja.

Tokom operacija u sirijskoj provinciji Idlib 2020. godine, bespilotne letelice ovog tipa pretrpele su velike gubitke pod dejstvom sistema protivvazdušne odbrane, uključujući „Pancir-S1“. Sličan obrazac ponovio se i u ranoj fazi sukoba u Ukrajini 2022. godine, kada su, uprkos početnim očekivanjima, brzo povučene sa najizloženijih pozicija usled značajnih gubitaka. To je, kako se navodi, uticalo i na promenu prioriteta ukrajinskog Ministarstva odbrane, koje je akcenat pomerilo ka raketnim sistemima i avijaciji sa posadom.

Japanska odluka tako predstavlja deo šire evolucije savremenih oružanih snaga, u kojoj se težište postepeno pomera sa tradicionalnih platformi ka tehnološki naprednijim, ali i ekonomski održivijim rešenjima. U tom procesu, ishodi sa aktuelnih ratišta sve više postaju ključni faktor u oblikovanju budućih vojnih doktrina.