Izložba o sjaju i slavi Karlovačke mitropolije

Novi Sad – U godini kada se navršava više od tri veka od uspostavljanja Karlovačke mitropolije, jedne od najznačajnijih verskih, kulturnih i političkih institucija u istoriji srpskog naroda, ali i dva veka od osnivanja Matice srpske, Galerija Matice srpske priređuje izložbu „Umetnost u službi vere: sjaj i slava Karlovačke mitropolije”. Svečano otvaranje izložbe biće priređeno večeras u 20 sati. Na otvaranju će nastupiti Hor Saborne crkve Sveti Georgije iz Novog Sada, saopštila je Galerija.

„Crkvena umetnost Karlovačke mitropolije pripada najsloženijim celinama srpske umetnosti novog veka. Njen razvitak trajao je više od dva stoleća, u istorijskom i simboličkom prostoru u kojem su se ukrštali vera, politika, obrazovanje, društvena reprezentacija i nacionalna svest. U ikonostasima, zidnom slikarstvu, portretima, grafici i enterijerima hramova oblikovala se javna slika ove crkvene institucije, njen duhovni autoritet, istorijsko pamćenje i mesto srpske zajednice u Habzburškoj monarhiji”, navodi se u najavi izložbe i dodaje:

„Celokupna umetnost Karlovačke mitropolije razvijala se kao dug proces preobražaja pravoslavne slike u političkim, društvenim i kulturnim uslovima koji su se neprestano menjali. Počela je u svetu skromnih zografskih ikona, malih parohijskih hramova i obnovljenih manastira, a završila se u dobu akademskog slikarstva, istorijskih kompozicija, patrijaršijskih dvorana, oficijelnih portreta i simbolistički obojenih religioznih predstava. Menjali su se stilovi, središta uticaja, naručioci i umetnički ideali. Osnovna potreba ostala je trajna: da se u slici sačuva vera, učvrsti zajednica i pokaže njeno mesto u istoriji. Karlovačka mitropolija bila je crkvena uprava, kulturni okvir i prostor u kojem su arhijereji, monasi, građani, priložnici, intelektualci i umetnici oblikovali jedan od najvažnijih vidova srpske novovekovne vizuelne kulture. Njena umetnost pokazuje snagu pravoslavne tradicije da se razvija kroz dodir sa Kijevom, Bečom, Peštom, Minhenom i Rimom, prevodeći različite uticaje u sopstveni jezik. U tome je njena istorijska vrednost: u vezanosti za duhovno središte i u sposobnosti da prihvati nove oblike znanja, ukusa i javne kulture. Ujedinjenjem srpskih crkvenih oblasti 1920. godine završena je istorija Karlovačke mitropolije kao zasebne institucije, ali su njeni sjaj i slava ostavili trajan otisak u srpskom razumevanju vere, umetnosti i istorije.”

Pored dela iz kolekcije GMS, publika će imati priliku da vidi dela iz Muzeja srpske pravoslavne crkve u Beogradu, Srpskog crkvenog muzeja u Sentandreji, Narodnog muzeja Srbije, Muzeja Vojvodine, Vojnog muzeja u Beogradu, Muzeja grada Beograda, Narodnog muzeja Pančevo, Narodnog muzeja Kikinde, Narodnog muzeja Zrenjanina, Gradskog muzeja Vršac, Eparhije bačke, Eparhije sremske, Eparhije banatske, Eparhije budimske, Eparhije temišvarske, Muzeja SPC – Eparhije zagrebačko-ljubljanske i Istorijskog-umetničkog muzeja u Beču.

Poseban segment izložbe posvećen je trajnim vrednostima i dostignućima Karlovačke mitropolije, čiji se odjeci prepoznaju i danas u obrazovanju kroz Karlovačku gimnaziju, vinogradarskoj tradiciji kroz bermet i očuvanju umetničkih zanata kroz jedinstven primer kožnih tapeta Patrijaršijskog dvora u Sremskim Karlovcima. U realizaciji ovog dela izložbe pomogle su učenice Karlovačke gimnazije Milica Dimitrijević i Mirjana Jelić, Manual muzej zaboravljenih umetnosti i Muzej pčelarstva i vinarstva Živanović.

U okviru izložbe biće dostupan različit multimedijalni sadržaj za koji su zaslužni prof. dr Isidora Đurić, prof. dr Igor Kekeljević i msr Filip Mirčeski, kao i kratki igrano-dokumentarni film u produkciji Miroslava Stajića „Mista Production”.

Autori izložbe su prof. dr Vladimir Simić, istoričar umetnosti, i dr Aleksandra Čelovski, kustoskinja Galerije Matice srpske.

Izložbu će obogatiti raznovrstan prateći program petkom u 19 sati i kustoska vođenja vikendom u 13 i 17 sati. Takođe, izložbu će pratiti porodični vodič za roditelje sa decom, kako bismo i najmlađima približili važnost uloge i značaj Karlovačke mitropolije.

Izložba će moći da se poseti do 27. septembra 2026. godine.