Subota, 04.02.2023. ✝ Verski kalendar € Kursna lista

Horsko pevanje Srba u Temišvaru

U Nacionalnom muzeju Banata priređena izložba o nastanku, prisustvu i značaju muzike u kulturnom i duhovnom životu Srba na tim prostorima u periodu od gotovo dva veka

U Nacionalnom muzeju Banata, u Temišvaru, priređena je izložba „185 godina horskog pevanja Srba u Temišvaru (1836–2021)” autora Dejana Popova i Zorana Markova.

Postavka predočava javnosti građu o nastanku, prisustvu i značaju horske muzike u kulturnom i duhovnom životu Srba na ovim prostorima tokom gotovo dva veka.

Na otvaranju izložbe, koja traje do 18. decembra, govorila je Nataša Marjanović, naučni saradnik Muzikološkog instituta SANU.  Prema njenim rečima, tridesetih godina 19. veka osnovane su prve srpske horske pevačke družine. Hor Srpske pravoslavne saborne crkve u Temišvaru, koji je sa radom počeo 1836. godine, svrstava se u grupu najstarijih, uz srpska pevačka društva osnovana u Pančevu (1838) i Kotoru (1839), aktivna do danas. Horsko muziciranje razvijalo se potom i kroz rad drugih ansambala formiranih i aktivnih u Temišvaru tokom 19. i 20. veka, u različitim društvenim i političkim okolnostima.

Od Nataše Marjanović saznajemo da izložba prikazuje delovanje horskih ansambala u Temišvaru u različitim istorijskim epohama: vodi nas kroz segmente letopisa prvoosnovanog hora Saborne crkve i Srpske pevačke družine (prvog srpskog svetovnog pevačkog društva u Rumuniji), pevačkih društava „Zore” i „Sloge”, kao i manjih prigradskih i srednjoškolskih ansambala tokom poslednjih decenija 19. i početkom 20. veka, kao i u međuratnom periodu. Postavka osvetljava rad mešovitog hora pri Srpskom državnom ansamblu pesama i igara i vokalno-instrumentalnog sastava „Sloga” nakon Drugog svetskog rata (sa naglaskom na izvođenju prevashodno svetovne horske muzike), ali i činjenice o neprekinutoj aktivnosti Hora Saborne crkve tokom decenija politički nepovoljnih za očuvanje crkvenog muzičkog nasleđa.

– Period od poslednje decenije 20. veka do današnjih dana prikazan je kao epoha svojevrsne obnove bogoslužbenog horskog pojanja, ali i opšte revitalizacije horske muzičke kulture.Raznovrstan arhivski materijal i muzejski eksponati dragoceni su kao svojevrsni isečci stvarnosti i svedočanstva o horskom muzičkom životu, ali i kao građa inspirativna za nova istraživanja: o funkcionisanju i glavnim aktivnostima društava (ustavi, dnevnici, protokoli), o odlikama horskog stvaralaštva (sačuvan muzički repertoar), o angažmanu poznatih, ali i manje poznatih muzičara na pozicijama dirigenata i članova društava – među kojima su pored srpskih neretko bili stranci (horovođe češkog i nemačkog porekla, kao i pevači drugih, ne samo srpske nacionalnosti) – naglašava Nataša Marjanović.

– Harmonizacije liturgijskih pesama u prvim notnim sveskama Hora Saborne crkve kuriozitet su među arhivskom notnom građom, budući da su delom zasnovane na tradicionalnom napevu srpskog pojanja – pored onih u Liturgiji Aleksandra Nusera, pronađena je zasebna sveščica sa napevima prazničnih pesama, datirana oko 1840 – deceniju pre Liturgije Spiridona Trbojevića, učitelja pjenija u Temišvaru, i pre poduhvata Kornelija Stankovića koji je zabeležio i harmonizovao izuzetno obiman korpus pesama srpskog pojanja sredinom 19. veka – istakla je naša sagovornica.

Pozivnice, dopisi, programi koncerata, beseda, sela i diletantskih predstava sa igrankama živo svedoče o učešću temišvarskih horskih družina u ovim izuzetno popularnim oblicima društvenih okupljanja poslednjih decenija 19. veka, o njihovom međusobnom povezivanju i druženjima (npr. veza SPD sa „Javorom” iz Vukovara; spomen-traka Zemunske pevačke zadruge 1895). Muzičke veze gradskih sredina Habzburške monarhije, kulturno-umetničkim susretima i kontaktima njihovih horova, prikazane su i kroz fotografije, isečke iz članaka dnevne i periodične štampe.

– Dokumenta, poput azbučnih kataloga, dnevnika i pisama, otvaraju mogućnost proučavanja socijalne i profesionalne strukture horova. Ovim se dopunjuje slika o prisustvu i značaju horskog muziciranja u životu laika, muzičkih amatera – u periodu Karlovačke mitropolije, ali i u kasnijim epohama. Kao motiv za društvena okupljanja, vid izraza nacionalnog identiteta, horsko pojanje bilo je i ambijent u kojem se upoznaje i nasleđe tradicionalne crkvene muzike, negovano i kroz sferu privatnog, svakodnevnog života – napominje nataša Marjanović.

Na repertoaru su, kako u zbiru pokazuje bogata notna arhiva, u prvim decenijama bila dela stranih muzičara koji su radili za srpsku zajednicu, kako u Monarhiji, tako i u Kraljevini Srbiji  (Randhartinger, Hajm, Havlas, Horejšek, Doubek, Karas, Šumski – spisak imena kompozitora potvrđuje i proširuje dosadašnje muzikološke uvide), kao i ruska literatura (Bortnjanski, Čajkovski).

Posebno su zanimljive, dodaje naša sagovornica, liturgijske partiture srpskih autora (Mokranjac, Bajić), fonetski transkribovanih tekstova na latinicu. Za međuratni i posleratni period karakterističan je izbor prevashodno svetovne muzike (rukoveti, kola, narodnih igara; Živković, Slavenski, Devčić, Vlajin, Ilić, Veselinović), ali i kompozicije srpskih autora koji su duhovnu muziku iz osnovnog, crkvenog konteksta, prenosili u koncertnu sferu (Hristić, Milojević). Iz novije istorije, posebno obnovljenog Hora Saborne crkve, istaknuta su i nova notna izdanja i prikazan redovni repertoar osvežen prvenstveno širim krugom bogoslužbenih napeva aranžiranih za hor.

Nataša Marjanović navodi da su na izložbi predstavljena i monografska izdanja o istorijatu srpske horske muzike u Rumuniji (iz pera Save Ilića, Ljubomira Stepanova, Stevana Bugarskog, Dejana Popova, Iva Munćana, Saše Jašina), noviji notni zbornici, kao i zvučna horska izdanja.

Konačno, eksponati koje su autori imenovali elementima vizuelnog identiteta (zastave, pečate, fascikle, horske uniforme, notne fascikle) na karakterističan način oživljavaju osnovnu temu izložbe – prvenstveno osmišljenu kao doprinos „kulturi sećanja”, a čitav ambijent preobražava se u atmosferu ličnog, bliskog doživljaja.

Komentari0
Molimo vas da sе u komеntarima držitе tеmе tеksta. Rеdakcija Politikе ONLINE zadržava pravo da – ukoliko ih procеni kao nеumеsnе - skrati ili nе objavi komеntarе koji sadržе osvrtе na nеčiju ličnost i privatan život, uvrеdе na račun autora tеksta i/ili članova rеdakcijе „Politikе“ kao i bilo kakvu prеtnju, nеpristojan rеčnik, govor mržnjе, rasnе i nacionalnе uvrеdе ili bilo kakav nеzakonit sadržaj. Komеntarе pisanе vеrzalom i linkovе na drugе sajtovе nе objavljujеmo. Politika ONLINE nеma nikakvu obavеzu obrazlaganja odluka vеzanih za skraćivanjе komеntara i njihovo objavljivanjе. Rеdakcija nе odgovara za stavovе čitalaca iznеsеnе u komеntarima. Vaš komеntar možе sadržati najvišе 1.000 pojеdinačnih karaktеra, i smatra sе da stе slanjеm komеntara potvrdili saglasnost sa gorе navеdеnim pravilima.
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.

Komentar uspešno dodat!

Vaš komentar će biti vidljiv čim ga administrator odobri.

Овај веб сајт користи колачиће

Сајт politika.rs користи колачиће у циљу унапређења услуга које пружа. Прикупљамо искључиво основне податке који су неопходни за прилагођавање садржаја и огласа, надзор рада сајта и апликације. Подаци о навикама и потребама корисника строго су заштићени. Даљим коришћењем сајта politika.rs подразумева се да сте сагласни са употребом колачића.