Beograd je bio sedište episkopa pre nego što je hrišćanstvo postalo zvanična religija Rimskog carstva, danas se dičimo najvećom pravoslavnom bogomoljom na Balkanu, ali glavnom gradu Srbije nedostaje između 50 i 100 pravoslavnih hramova, tvrdi Radomir Popović, crkveni istoričar. Devedesete godine prošlog veka upamćene su i po masovnoj gradnji crkava, ali, sudeći prema broju stanovnika i novih naselja, oko 70 hramova koliko sada postoji u prestonici nedovoljan je bogoslužbeni i molitveni prostor.

– Prema proračunima, na oko 6.000 stanovnika podiže se jedna crkva. Kairo sa 15 miliona žitelja ima oko 500 hrišćanskih objekata i 3.000 džamija, dok Moskva ima oko 800 pravoslavnih hramova – ističe Popović.

Gradnja crkava u Beogradu zamrla je za vreme turske vladavine. Onim hramovima koji nisu pretvoreni u džamije, barutane i tamnice zabranjeno je postavljanje zvona. Na bogosluženja vernike su sazivala drvena klepala, a prvo zvono koje se oglasilo iz porte Saborne crkve bilo je znak da je Srbija oslobođena od Osmanske imperije. Nijedno novo crkveno zvono, međutim, nije odjeknulo Beogradom između Drugog svetskog rata i osamdesetih godina 20. veka.  

Za razliku od Stefana Lazarevića, koji je 1403. godine „najkrasnije mesto na svetu”, Beograd, posvetio presvetoj Bogorodici, pošto ga je obnovio posle borbi sa Ugrima, komunisti su posle Drugog svetskog rata zabranili gradnju sakralnih objekata u bitkama izmučenom glavnom gradu. Uzdržali su se ipak da ih, kao u tadašnjem Sovjetskom Savezu, ne pretvaraju u bioskope, poslovne prostore, mlekare.

– Srbi se nisu dosetili kao rimokatolici u Zagrebu da dvosobne stanove pretvore u bogomolje. To je bila masovna pojava u glavnom gradu Hrvatske osamdesetih godina prošlog veka – naglašava Popović. 

Prva crkva sazidana u Beogradu posle Drugog svetskog rata bila je Sabor Srba svetitelja na Karaburmi.

– Vlasti su jedva dozvolile njenu gradnju. Sećam se da su tada ispred bioskopa „Slavica” đaci negodovali. Nikla je na klizištu i skuplji su bili šipovi od crkve – objašnjava Popović.

Od tada, podignuta je gotovo polovina crkava koje danas okupljaju pobožne Beograđane. Na predlog arhitekata, o izgledu buduće bogomolje poslednju reč daje episkop. Popović ističe da Srpska pravoslavna crkva neguje raško-vizantijski stil u graditeljstvu.

– Broj crkava je merilo poštovanja vere i pobožnosti. Hram gradi vera i potreba, tako da danas Rumuni imaju drvene pokretne crkve, a ulaskom u Evropsku uniju otvorili su više od 200 novih parohija. Rusi brodom crkvom plove Volgom i služe liturgije – objašnjava Popović.

Među najstarije beogradske crkve ubrajaju se Nikolajevska i Bogorodičina u Zemunu, Ružica i Sveta Petka u beogradskoj tvrđavi. Najveća, Hram svetog Save na Vračaru, može da primi oko 12.000 vernika, dok upućeni tvrde da je crkva rakovičkog manastira najmanja u Beogradu. Posebno mesto u srpskoj duhovnosti zauzima Saborna crkva. Više puta je razarana i obnavljana. U njoj se brižno čuvaju mošti nekih od najpoštovanijih srpskih svetitelja – vladara, zemni ostaci zaslužnih crkvenih velikodostojnika, patrijarha, mitropolita i episkopa, kao i grobovi Vuka Karadžića i Dositeja Obradovića. Mnogi srpski vladari iz 19. i 20. veka su pre stupanja na presto najpre miropomazani u ovom hramu, a neki su tu i krunisani. U Sabornoj crkvi je obavljen izbor prvog patrijarha ponovo uspostavljene Srpske patrijaršije, kao i brojnih njegovih naslednika na tronu Svetog Save.