U Srbiji je vrlo visoka opasnost od ultravioletnog zračenja, pokazuju najnoviji podaci sa Nasine svemirske platforme „Aura”. Oštećenje ozonskog omotača iznad Srbije je, prema merenju instrumenta za praćenje ozona sa ove svemirske platforme tokom 1. septembra iznosilo 292 Dobsonove jedinice, što znači da je debljina ozonskog omotača bila 2,92 milimetra.

– Pri ovoj vrednosti beleži se visok indeks UV zračenja, od 8 do 10, što se označava kao vrlo visoka opasnost. Standardna debljina ozonskog omotača je oko tri milimetra – pojašnjava za „Politiku” ove nalaze Dunja Dobrić, mlađa savetnica u odeljenju za zaštitu vazduha u Ministarstvu životne sredine i prostornog planiranja.

U atmosferi i do 100 godina

U ekološkom kalendaru današnji datum označen je kao Međunarodni dan zaštite ozonskog omotača. Ozonska rupa je, inače, prvi put primećena tokom osamdesetih godina dvadesetog veka, a pod ovim terminom naučnici smatraju svaku oblast u kojoj je debljina ozonskog sloja manja od 220 Dobsonovih jedinica. Najveća rupa primećena je 2006. godine iznad Antarktika i iznosila je 27,4 kvadratna kilometra. Ona je nastala kao kumulativna posledica ispuštanja freona od pre 15-20 godina.

U Ministarstvu životne sredine i prostornog planiranja kažu da je pripremljen nacrt zakona o zaštiti vazduha, čijim usvajanjem će se stvoriti osnova za uvođenje dobre prakse pri upravljanju rashladnim i klimatizacionim sredstvima.

– Ozonski omotač najviše oštećuje rashladno-servisni sektor, gde je serviser pri radu sa rashladnim i klima uređajima često nesmotren. Po predlogu zakona o zaštiti vazduha, biće obavezno da svaki serviser ima sertifikat i biće obavezno da se evidentira količina sakupljenih, recikliranih i odloženih freona. Serviserima koji ne poseduju sertifikat o radu sa rashladnim uređajima neće biti dozvoljen rad – najavljuje naša sagovornica.

Dr Dragan Marković, dekan Fakulteta za primenjenu ekologiju „Futura” Univerziteta Singidunum, objašnjava za naš list kako izgleda ozon i na koji se još način oštećuje.

– U gornjem sloju atmosfere, stratosferi, nalazi se „dobar ozon” koji štiti od ultraljubičastog zračenja. U donjem sloju, troposferi je „loš ozon”. On u svojoj prirodnoj koncentraciji nije štetan po zdravlje ljudi, ali je upravo ljudski faktor taj koji utiče na povećanje njegove količine do nepoželjnih razmera. Ovo naročito šteti respiratornim organima – objašnjava naš sagovornik.

Prema njegovim rečima, najveći neprijatelji ozona su freoni, koji se koriste u rashladnim uređajima i sprejevima i haloni, kojih ima u aparatima za gašenje požara.

–– Najveći problem jeste taj što ova jedinjenja opstaju u atmosferi i od 80 do 100 godina. Vremenom, ona dospeju do visine na kojoj se nalazi „dobar ozon” i razara ga oslobađajući hlor. Iako je Montrealskim protokolom iz sredine devedesetih zabranjena njihova upotreba, oni se još uvek nalaze u atmosferi – ističe on pojašnjavajući da se u Srbiji haloni i freoni nikada nisu proizvodili, već su se samo koristili.

Kao veliki problem navodi i gust saobraćaj i prekomerna upotreba veštačkih, nitratnih đubriva, koja takođe oslobađaju gasove pogubne po ozon.

Zelene tehnologije

Profesor Marković smatra da su neophodne efikasnije kampanje o zaštiti životne sredine, ali i da sami građani moraju mnogo više da se potrude. Naglašava da se frižideri, zamrzivači i ostali rashladni uređaji ne mogu bacati bilo gde, ali nam takođe kaže da je u Srbiji vrlo malo adekvatnih deponija gde se ovakav otpad može odložiti.

Kako kažu ekolozi, opasnost od oštećenja ozonskog omotača raste i sa veličinom i industrijskim razvojem naselja. Tako je u velikim gradovima vazduh najzagađeniji.

Prema rečima Branislava Božovića, bivšeg gradskog sekretara za zaštitu životne sredine, velike urbane sredine, pa i Beograd, obavezne su da, u okviru politike svojih zemalja, sprovedu mere kojima će se smanjiti količine proizvedenih gasova „staklene bašte”.

– Na prvom mestu je uvođenje „zelenih tehnologija”, što zapravo znači više vozila javnog prevoza sa pogonima na alternativna goriva i tehničkim rešenjima koja smanjuju emisiju štetnih gasova iz motora. Druga mera je uvođenje centralnih toplovodnih sistema. Sve veće beogradske toplane su već prevedene na gas, a u poslednjih nekoliko godina ugašen je veliki broj kotlarnica na ugalj i mazut. Neophodno je i širenje kvalitetnih zelenih površina – pojašnjava Božović.

I lekari podsećaju da ne treba zanemariti upozorenja stručnjaka, te da se zbog štetnog uticaja UVA i UVB zračenja ne valja izlagati suncu bez adekvatne zaštite.

– UVB zračenje izaziva crvenilo na površini kože, dok UVA zraci prodiru u dublje slojeve kože i akumuliraju se tokom godina. To može izazvati prevremeno starenje kože i maligne promene na mladežima – kaže Svetlana Đurišić, dermatolog.