56. Pulski festival

Od našeg specijalnog izveštača
Pula – Posle polovine odgledanih filmova iz nacionalne konkurencije 56. Pulskog festivala, mirne duše se može reći da su se „Crnci” Zvonimira Jurića i Gorana Devića i „Kenjac” Antonia Nuića nametnuli kao dva vodeća festivalska naslova.Jurićev i Devićev film tematizuje, u hrvatskom filmu doskora najčešće prećutkivane, najmračnije aspekte „domovinskog rata”. One o kojima se šuškalo i često bojažljivo pisalo u novinama, ali koje su političari i „domovinski jurišnici” „guralipod tepih”.

Trend takozvanog širenja istine o ratu u hrvatskom filmu je snažno započetfilmom „Svjedoci” Vinka Brešana (2003), nastavljen „Živim i mrtvim” Kristijana Milića (2007),akulminirao je „Crncima” Jurića i Devića. Priča o pripadnicima specijalne jedinice, očigledno paravojne formacije, koji dejstvuju na prvim linijama fronta od Osijeka do Siska (inače, gradovi u kojima su autori rođeni 1971. godine), ispričana je rediteljskim minimalizmom, sugestivno i funkcionalno, uz vrhunsku podršku izvrsne muške glumačke ekipe i kamere iza koje je stajalo sigurno oko Branka Linta.

Barišića, Franju, Darka i Šarana, vidimo kako u zastrašujuće crnim uniformama, a u stilu likova iz „Južnjačke utehe” ili čak i junaka iz „Živih i mrtvih”, tumaraju naoružani šumom,predvođeni Ivom koga jednostavno zovu „gazda” (izvrstan Ivo Gregurević) i koji ih unezvereno vodi u potragu za mrtvim saborcima i u osvetničku, diverzantsku akciju kršeći,zapravo,primirje koje je sa jedinicama JNA potpisao general Anton Tus.

Nastavak filma junake,zapravo,vraća na početak, u njihovo „prirodno stanište” – napuštenu kasarnu, skladište i garažu. Tu Jurić i Dević otkrivaju mnogo o svojim filmskim junacima, međusobno spojenim jedino zajedničkim nečasnim ratnim rabotama. Diskretni, prigušeni i gotovo slučajni pogled na krvave zidove i podove u garaži otkrivaju više i filmski snažnije o prirodi „posla” ove grupe ljudi, nego bilo kakva eksplicitna scena torture, mučenja i ubistava. Jurić i Dević tako veoma mudro i funkcionalno ukazuju da su „crnci” oni koji su ubijali ljude sa crnih lista i sve nepodobne civile, aludirajući tako i na aktuelni osječki „slučaj garaža” zbog kojeg je Branimir Glavaš osuđen na 10 godina zatvora.

U filmu u kojem se ne vide žrtve niti sami zločini, sva mučnina, surovost rata, psihološki profili likova koje su stigli njihovi unutrašnji demoni, postignuti su izvrsnim građenjem atmosfere, vrhunski komponovanim kadrovima i nezaboravnom glumom Krešimira Mikića (odglumio je strah za Oskara), Franja Dijaka, Rakana Sushaidata, Nikše Butijera i naravno– Iva Gregurevića.
Nuićev film „Kenjac” (hercegovački naziv za magarca), pre svega je izvrsno napisana (Nuić je i scenarista), vrhunski glumljena i snimljena i senzibilno režirana porodična drama. Ovo je uzbudljiva i duboko humana priča o povratku otuđenog sina Bore u zavičaj– maleno, kamenjem zarobljeno i suncem sprženo hercegovačko selo Drinovce, i o razrešenju sukoba koji su dugo opterećivali njegove odnose sa ocem i,tako posredno,sa ženom.

Umeće voljenja bližnjih ili poštovanje žena, nije „nauka” koju su naučili junaci ove Nuićeve filmske priče. Pokazivanje ljubavi je škrto, baš kao što je škrt i hercegovački krš koji, u iznijansiranim sepija tonovima, tako lepo i efektno snima Mirko Pivčević, uranjajući duboko i veoma blisko,i u svakog od filmskih junaka koji u prekretničkim trenucima rata u BiH (leto 1995), prolaze i kroz sopstvene lomove i prekretnice da bi ih, neočekivano, spojila jedna ljupka i benasta životinja.

Nebojša Glogovac kao Boro u stanju je da glumački iznedri i najtananije unutrašnje stanje. Njegov snažni „glumački sparingpartner”, u liku rođenog brata Petra koji je uspeo sa porodicom da izađe iz Sarajeva, ali u invalidskim kolicima, jeste maestralni bosanski glumac Emir Hadžihafisbegović (igra i u „Crncima”, malu ali efektnu ulogu), dok lik supruge Jasne vrhunski igra Nataša Janjić (gledali smo je u „Aždahi”). U koloritnim i duboko emotivnim likovima su i Tonko Lonza kao Borov, za ljubav nesposobni otac Paško i sjajni Ljubomir Kiki Kapor i Asja Jovanović kao tetak i tetka– Ante i Ljuba. Film za dugo pamćenje.

Solidan utisak ostavio je omnibus film „Zagrebačke priče” koje potpisuje 11 hrvatskih autora. Od devet kratkih filmova (neujednačenog kvaliteta) unutar ovog omnibusa, ipak se izdvajaju„Inkasator” Igora Mirkovića, „Recikliranje” Branka Ištvančića i „Žuti mjesec” Zvonimira Jurića.

Iako je u samom polazištu ukazivao na velike potencijale, najnoviji film Dejana Šorka „U zemlji čudesa” ipak nije ispunio očekivanja. Priča koja se da svesti na samoodređivanje glavne junakinje– malene Alice (devojčica Marija Stjepanović), koje glasi: „Tata mi je poginuo, striko umro, majka je u Nemačkoj, ja imam rak”, pokazala se pretencioznom i rediteljski smušeno izvedenom. Šorkov realizam,u tradiciji hrvatskog crnog filma, autoru najčešće izmiče kontroli, opasno se graničeći sa čistom patetikom.

Iako se,takođe,može podvesti pod „hrvatski crni talas”, „Čovjek ispod stola” Nevena Hitreca (prema dobrom scenariju njegovog oca Hrvoja Hitreca), ostavio je mnogo bolji utisak. Turobna drama o složenim porodičnim, ljubavnim i prijateljskim odnosima grupe ljudi koja živi u sopstvenom mikrokosmosu– na,i oko pijace negde na kraju grada, obojena je vrsno tempiranim humorom. Ovo je dobro i čvrsto skrojena priča u kojoj jedino idealno ne štima sam kraj. U kvalitete filma mogu se ubrojati glumci– pre svega,Luka Petrušić, Jelena Lopatić, Vesna Zima i Damir Lončar, kao i izvrsna atmosferska fotografija Stanka Hercega...