Zaječar – Posle više velelepnih mozaika sa predstavama iz lova, koji su od 1953. godine do danas otkriveni među zidovima carske palate Romulijane u Gamzigradu kod Zaječara, ovih dana izvan zidova ove carske građevine pronađena je prva mermerna skulptura tračkog konjanika u lovu, velikih dimenzija i lepote. Naši i nemački arheolozi otkrili su je u subotu, 17. jula, oko 18 časova, severno od palate, na prostoru koji je u minulih pet godina istraživan najsavremenijim geomagnetskim i geofizičkim snimanjem, bez kopanja. Jednoglasni su u proceni da je otkriće izuzetne vrednosti i značaja i da će doprineti pouzdanijem rasvetljavanju perioda pre početka gradnje carske palate, krajem trećeg veka nove ere.

O novom značajnom otkriću na Gamzigradu, jednom od desetak najznačajnijih u minulih 57 godina, koliko se Gamzigrad sistematski istražuje, novinarima su juče govorili Gerda Zomer fon Bilov sa Nemačkog arheološkog instituta u Frankfurtu i naši stručnjaci Stefan Pop Lazić sa Arheološkog instituta u Beogradu i Maja Živić i Bora Dimitrijević iz zaječarskog Narodnog muzeja. Svi se slažu da je skulptura sa predstavom iz lova (na postolju dužine 120 santimetara pas ujeda divlju svinju, a vide se još i kopite konja, bez konja i konjanika) prva očuvana skulptura tračkog konjanika do sada otkrivena na Balkanu i da ona svojom lepotom i luksuzom nameće drugačije tumačenje bliže okoline carske palate. Posebno njenog severnog dela, gde je do sada geomagnetskom metodom pod zemljom snimljeno 50 objekata. Prva sondažna ispitivanja u ovom svojevrsnom, do sada nepoznatom, naselju iznedrila su ovih dana skulpturu tračkog konjanika, a naši i nemački stručnjaci – na osnovu ovog otkrića i otkrivenog dela peći za proizvodnju stakla, i više novčića iz rimskog perioda – nagoveštavaju još puno značajnih otkrića. Sa puno sigurnosti može se tvrditi da je naselje sagrađeno pre nego što je imperator Galerije počeo da gradi Romulijanu. Pretpostavlja se da je sagrađeno da bi u njega bili smešteni graditelji buduće palate, a nije isključeno da je u tom naselju živeo i sam imperator Galerije, koji je poželeo da u blizini rodne kuće sagradi i carsku palatu.

Najnovije veliko otkriće ukazuje i da naselje nije bilo nimalo obično. I zgrada koja se sada istražuje, dužine oko 30 metara, verovatno nije bila privredno-zanatski centar, kao što se donedavno mislilo. Ima indicija da je to bila i raskošna vila nekog bogatog veleposednika.

Ovogodišnja istraživačka kampanja počela je prvih dana jula i trajaće do polovine avgusta, a istraživači, ohrabreni nesvakidašnjim otkrićem, iščekuju da bi uskoro mogli pronaći i ostale delove skulpture – konja i konjanika. Nije isključeno da bi konjanik mogla biti i rimska boginja lova Diana.

Izvan zidova Romulijane, najočuvanije rimske carske palate, mogla bi se ukazati i značajnija otkrića od onih u palati. Čini se da su sve više u pravu oni koji tvrde kako vreme velikih otkrića na Gamzigradu nije prošlo, da Gamzigrad i Romulijana kriju još mnoge tajne.

S. Todorović