Od početkado kraja 20. veka odigralo se oko 2500 važnijih javnih skupova na ulicama Beograda: mitinzi, protesti, prevrati, krunisanja, venčanja, sahrane, verske manifestacije, parade, sletovi, sportski događaji, kulturne manifestacije, dočekivanja i ispraćaji državnihgostiju...Istorija uličnih događanja u Beogradu tokom 20. veka sažeta je na 101 fotografiji i video-snimcima na multimedijalnoj izložbi „Vreme ulice” otvorenoj u Konaku kneginje Ljubice. Velikog i odgovornog dvogodišnjegposla prihvatili su se istoričari Muzeja grada Beograda Darko Ćirić, Biljana Stanić i Vladimir Tomić, a finalno obličje ova studiozna izložba dobila je u odličnoj postavci Aleksandra Denića.

Iako Beogradnikada nije bio urbanistički planiran sa namerom da bude politička arena,njegove ulice, trgovi i drugijavni prostoribili su poprište različitihmasovnih okupljanja kao odgovor na žižna zbivanja u zemlji i svetu u datom trenutku. Za razliku od srpske prestonice, Pariz je primer grada u kome su namenski pravljeni široki bulevari da bi se masama onemogućilo da ih „pokriju”, a žandarmeriji olakšala intervencija.

Prilježni istoričari su izračunali da je Beogradsedminu veka proveo u atmosferi rata, bombi, terora, neizvesnosti.Iako su se stranačka okupljanja tradicionalnih srpskih političkih partija u 20. veku odvijala u beogradskim hotelima i kafanama, ulična okupljanja građana bili su refleks određene politike bilo da su se njoj protivili ili je potvrđivali.

Krug dvojke

Prvo veliko javno okupljanje na beogradskim ulicamau 20. veku zabeleženo je u julu 1900. godine, na venčanju kralja Aleksandra Obrenovića i Drage Mašin, kada je organizovana bakljada u prisustvu velikog broja građana. Kolona sa zastavama predvođena studentima i članovima akademskog pevačkog kluba „Obilić” stigla je do kuće kraljeve verenice u Resavskoj ulici. Kralj i buduća kraljica susa prozora pozdravili okupljenu masu...

Istorija uličnih događanja bez obzira o kojoj je epohi reč, vezuje se za današnji „krug dvojke”.– To je posebno iznenađenje našeg istraživanja, mada i u tom prostoru neki lokaliteti kroz istoriju gube svoj politički značaj. Slavija koja je u prvim decenijama 20. veka, bila centar levičarsko radničkog okupljanja, danas funkcioniše samo kao prolazno mesto, dok kontinuiran politički život imaju, na primer, Trg Republike i Terazije kao kičma Beograda. Interesantan je i kružni tok kretanja beogradskim ulicamakarakterističan za verske manifestacije ali i demonstracije skraja 20. veka, koji takođe, retko izlazi iz kruga dvojke. Bilo jei iskoraka iz ove dominantne lokacije na levu obalu Save. Već između dva svetska rata postoje pokušaji organizovanja mitinga i štrajkova na tom prostoru, otvara se bežanijski aerodrom, kasnije se povezuju Beograd i Zemun, gradi se Novi Beograd pa taj deo postaje poprište radnih akcija, a 90-ih godina na ovom prostoru održavaju se mitinzi. U tom smislu interesantna je i Avala, odnosno spomenik Neznanom junaku, kaomesto okupljanja mnogih gostiju Beograda i njegovih vladara. Zanimljivo jeda prisustvo Josipa Brozakod spomenika Neznanom junaku nikada nije zabeleženo. O tome zašto Tito nikada nije došao na to mesto može samo da se nagađa, objašnjava Darko Ćirić.

Od 1904.godine ikrunisanja kralja Petra Prvog Karađorđevića estetika javnih okupljanjabilaje sračunata na to da se na što manjem prostoru okupi što više ljudi. U periodu dolaska Broza na vlast Beograd postaje teatar, pozornica nakojoj se svakodnevno dešava ono što se u prauzoru – SovjetskomSavezu – može identifikovati kao propaganda. Do 1948. godine masovne, ritualne manifestacije na ulicama Beograda bile su skoro svakodnevne, jer je tadašnja vlast imala potrebu da legitimiše revolucionarnu promenu iosvoji srce i dušu naroda. Na ulicama se tada vlast potvrđuje.Učvršćivanjem vlasti učestalost ovakvih manifestacija se smanjuje. Čak i tradicionalne vojne parade postaju sve ređe da bi 1985.godine bile ukinute.

Kontrolisano nezadovoljstvo

„Pravo osvajanje vlasti na beogradskim ulicama prepoznatljivo je tekod početka 90-ih godina. Do tada su instrumenti vlasti bili jači nego narod i zapravo narodom manipulisali,bilo da je reč o kruni, jednoj partiji, jednom čovekukao simbolu tepartije ili vojsci. Tek od 90-ih godina postaje jasno da okupljena, kritična masa ima realnu perspektivuda odluči osudbini društva”, kaže Ćirić ističući da je u svojojistoriji Beograd, kao glavni grad nekoliko različitih država, ni u najelementarnijem vidu nije eksperimentisao sa fašističkim uzorima masovnih okupljanja.

Politička dešavanja u okruženju takođe su se reflektovala na ulicama Beograda. Revolt izazvan ubistvom Patrisa Lumumbe 1961. godine i veliki miting koji je tadašnja vlast organizovala na Trgu Marksa i Engelsa izmakao je kontroli pa je grupa huliganakrenula ka belgijskoj ambasadi sa namerom da je zapali. U obračunu je tadapovređeno 80 policajaca. Od tada, do kraja 60-ih godina, tačnije do ’68. i ruske intervencije u Čehoslovačkoj, iskazivanje nezadovoljstvana ulicama u vezi sa inostranim dešavanjima bilo je kontrolisano.

Autoriizložbe ističu i podatak da suu uličnim neredima i demonstracijama tokom 20. vekaživot izgubile 24 osobe. Najviše nastradalih bilo je pre Prvog svetskog rata,a od 9. marta 1991. do 5. oktobra 2000. godine kada se završava ova hronologija život je izgubilo sedam osoba. Imena svihžrtava navedena su u knjizikoja je štampana uz izložbu.

Beograđane na ulice nisu samo izvodilipolitički događaji negoi sahrane javnih ličnosti, sportskei kulturne manifestacije.Istoričari posebno izdvajaju sahranu Aleksandra Rankovića (1983)kojoj je prisustvovalo nekoliko desetina hiljada građana ikojajeoznačila prvi javni protest protiv stanja u zemlji i postojećeg sistema vrednosti. S drugestrane, smrt velike glumice Žanke Stokićposle njenog hapšenja, poniženja i javne osude, oplakali su 1947. mnogi Beograđani, ali se put Topčiderskog groblja zaputila samo nekolicina njenih najbližih rođaka i prijatelja.

Kulturne i sportske manifestacije korišćene su takođe u svrhu političkih uticaja i idejne propagande. Kulturni programi su nekada bili više izraz propagandne promocije, ali često i prepoznavanje stvarnih vrednosti koje se nude Beogradu. Početkom veka autori izložbe izdvajajuposetu indijskog pesnika i nobelovca Rabindranta Tagore (1926) ili Drugi međunarodni kongresvizantologa 1927.

Poslednji događaj opisan na izložbi „Vreme ulice” je 5. oktobar 2000. godine.

Sadašnji vek i događaji kojima je započeo na svaki način obezbeđuju istoričarima novu građu zabuduće istraživanje fenomena ulice.