Od našeg dopisnika
Nikšić – Najveći pravoslavni hram posvećen sv. Vasiliju Ostroškom čudotvorcu sagrađen je u Nikšiću na Petrovoj glavici 1899. godine a osvećenje je obavljeno 15. avgusta 1900. Nakon velikih bitaka Crnogoraca i Hercegovaca sa Turcima od 1875. do 1880. godine, knjaz Nikola II Petrović odlučio je da sagradi hram na Petrovoj glavici i posveti ga sv. Vasiliju „u znak večne blagorodnosti što je za vreme teških dana branio ovaj mučenički narod”.

I nakon 110 godina velelepno zdanje dužine 33, širine 23 i visine 34 metra jedan je od najvećih hramova posvećen svetom Vasiliju. Delo je ruskog arhitekte Mihaila Mihailoviča Preobraženskog. Uz pomoć sinoda Ruske pravoslavne crkve i cara Nikolaja Drugog Romanova 1895. počela je gradnja hrama. Pet godina kasnije sredinom avgusta 1900. mitropolit crnogorski Mitrofan Ban Sava Kosanović sa sveštenstvom crnogorskim i hercegovačkim osveštao je hram a toj svečanosti je prisustvovalo više od 10.000 ljudi. Knez Petar Karađorđević sa sinovima Aleksandrom i Đorđem i diplomate iz Italije, Grčke i Rusije, bili su gosti knjaza Nikole.

Na zvoniku hrama pet zvona su poklon kneza Petra Karađorđevića i njegove porodice. Najveće od njih je visoko 1,15 a prečnika 1,22 metra, težine 200 kg. Sve do lane na hramu je radio časovnik koji je 1929. godine poklonio časovničar iz Zemuna Pavle Pantelić.

– Naredna godina će proteći ne samo u znaku jubileja povodom 110 godina od njegovog osvećenja nego i završetka njegove obnove koja je počela pre nekolike godine – kazao je za „Politiku” Slobodan Jokić jerej i starešinina ovog hrama. Elektrifikacija zvona, zamena časovnika, parno grejanje, zamena tepiha, izgradnja stasidije u duborezu (stalka) spoljno osvetljenje, uređenje polijeleja (lustera). Popločavanja prostora oko hrama, izrada monografije o hramu i Nikšiću... do sredine avgusta ili septembra meseca, svi poslovi treba da se završe. U vreme velikih crkvenih praznika hram primi više hiljada vernika iz Nikšića i drugih mesta, kaže naš sagovornik .

Građani Nikšića se često pitaju zašto nadležni u Crnoj Gori nisu ispoštovali volju gospodara Crne Gore Nikole Drugog Petrovića, u čijem je testamentu zabeležena želja da mu kosti počivaju nedaleko od dva najveća junaka iz Crne Gore i Hercegovine. Njegove kosti iz Italije prenete su na Cetinje kod crkve na Čipuru a ne u Nikšić na Petrovu glavicu iako je u hramu kripta koja ni do danas nije otvorena a nalazi se pored pjevnice čekajući da u njoj počinu gospodareve kosti. Sa južne strane hrama sahranjen je Novak Ramov Jovović 1834–1910, a sa severne strane Stojan Kovačević veliki junak Hercegovački 1820–1911. godine. Najveći junaci tog vremena još čekaju gospodara Crne Gore Nikolu Petrovića.

Rade Vukićević

------------------------------------------------------

Kazivanje kralja Nikole

– U znak duboke pobožnosti što je usađeno u srcu mom i moga naroda prema ovom božjem ugodniku sv. Vasiliju Ostroškom podižem ovu zadužbinu baš u Onogoštu, nekadašnjoj eparhiji Njegovoj. Jer, usred raskomadanog naroda, svemogući Bog objavi svetitelja koji poče okupljati pred svojim ćivotom Srbe bez razlike, vjere, iz sve Bosne i Hercegovine, Šumadije, Stare Srbije, Zete i svega primorja gdje su se sa Crnogorcima zajedno Bogu molili i sv. ćivot celivali, gdje su se udaljena i razjedinjena braća između sebe poznavala i tako obnavljala duševno narodno jedinstvo – kazao je kralj Nikola.