BEOGRAD – U Srbiji se obeležava Dan Sećanja na žrtve genocida koji su tokom Drugog svetskog rata počinile hrvatske ustaše u vreme takozvane „Nezavisne države Hrvatske” i nemački nacisti nad Srbima, Romima i Jevrejima.

„Dan sećanja” obeležava se povodom proboja dve grupe od oko 1.000 zatočenika i okončanja postojanje ustaškog logora Jasenovac u kojem je na najstrašnije načine umoreno više od 700.000 ljudi.

NDH je proglašena 10. aprila 1941. pod pokroviteljstvom nacističke Nemačke i fašističke Italije, a obuhvatala je Hrvatsku, Bosnu i Hercegovinu i oblast Srem - prostor na kome je živelo oko 6,3 miliona stanovnika, od kojih su više od trećine bili Srbi.

Program za konačno „rešenje srpskog pitanja” ostvarivan je po formuli „trećinu pobiti, trećinu proterati, a trećinu pokrstiti”, koju je 11. juna 1941. obelodanio ustaški ministar i hrvatski književnik Mile Budak.

Jedan od vidova organizovanog zločina hrvatske države, pored masovnih jama i grobnica, bili su logori od kojih je najveći i nastrašniji bio Jasenovac, u svetu poznat i kao „srpski Aušvic”.

Jasenovačko gubilište, osnovano polovinom avgusta 1941. sastojalo se od pet velikih i tri manja logora i prostiralo na površini 210 kvadratnih kilometara. Ovaj koncentracioni logor „dizajnirao” je, po uzoru na logore nacističke Nemačke, jedan od lidera ustaškog pokreta Vjekoslav Luburić zvani Maks, koji je bio i njegov prvi komandant.

U govoru koji je održao na proslavi godišnjice svoje krvave vladavine u Jasenovcu 9. oktobra 1942. godine, Luburić je između ostalog kazao: „I tako smo mi u ovoj godini, ovđe u Jasenovcu, pobili više ljudi, nego osmanlijsko carstvo za cijelo vrijeme boravka Turaka u Evropi”.

Većina jasenovačkih logora bila je u jugozapadnoj Slavoniji na području Hrvatske, dok su s druge strane Save u Republici Srpskoj bila masovna stratišta, od kojih je najveće Donja Gradina na kome je skončalo više od 366.000 žrtava.

Jasenovac je zvanično nosio naziv „Sabirni i radni logor”, a u stvarnosti je bio logor za uništavanje nehrvata u kome su jedini mučitelji bile hrvatske ustaše koji su po metodama mučenja bili tako brutalni da su zapanjili čak i nacističke generale.

Tako je Hitlerov izaslanik u Zagrebu general Fon Horstenau u ličnom dnevniku za 1942. godinu zapisao da su ustaški logori u NDH „suština užasa”, dok je oficir Artur Hefner, zadužen za transport radne snage u Rajhu, 11. novembra iste godine napisao da je Jasenovac „jedan od najstrašnijih logora koji se može porediti jedino s Danteovim paklom”.

U Jasenovcu i logoru Stara Gradiška, ustaše su zatočene klale posebno oblikovanim noževima koje su po žrtvama nazvali „srbojek” ili ubijali sekirama, maljevima, čekićima....

Unutar kompleksa „Trojka”, gde se nalazila ciglana, ustaše su peći za pečenje cigle, prema nacrtima Hinka Pićilija, pretvorili u krematorijum u kome su logoraši živi spaljivani.

Ustaška NDH je u procesu „pročišćenja hrvatske nacije” jedina u Drugom svetskom ratu držala specijalne logore za decu, a samo kroz jasenovačke logore prošlo je oko 33.000 mališana, a umoreno blizu 20.000.

U NDH je tokom četiri godine rata stradalo najmanje 74.762 dece, od nekoliko meseci do 14 godina starosti, koja su ubijana na najstrašnije načine ili su umirala od bolesti, izgladnelosti, žeđi i smrzavanja.

Tačan broj žrtava u Jasenovcu nije nikad utvrđen, pošto je u cilju pomirenja svih naroda i narodnosti i politike „bratstva i jedinstva” u bivšoj Jugoslaviji istina o razmerama ovog genocida bila nepoželjna.

U vreme vladavine Franje Tuđmana, započela je trivijalizacija genocida nad Srbima i licitacija žrtvama pri čemu sam „otac nacije” nije priznavao više od 34.000 žrtava.

Izveštaj državne Komisije FNRJ za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih saveznika kao i Centar „Simon Vizental” govore o tome da je u logorima Jasenovca stradalo između 600.000 i 700.000 ljudi.

Da su te brojke najbliže istini, ukazuje i nemački dokument do koga je došao šef kancelarije za specijalne istrage Ministarstva pravde SAD, Ilaja Rozenbaum u kome stoji da je u Jasenovcu samo u prvih godinu i po dana usmrćeno više od 200.000 ljudi.

Ustaše je podržavala Rimokatolička crkva u Hrvatskoj i najveći deo klera sa zagrebačkim nadbiskupom Alojzijem Stepincom na čelu prećutno je odobravao masovne zločine, a mnogi fratri su prednjačili u teroru čiji je cilj bilo istrebljenje onih koji su, kako su govorile ustaše, „ljaga na tijelu čiste hrvatske nacije”.

Prema priznanju samog ustaškog poglavnika Ante Pavelića, do 1944. godine prekršteno je 200.000 pravoslavaca, a istoričari su procenili da je do propasti NDH pokatoličeno između 244 i 300 hiljada.

Više stotina srpskih dečaka, čiji su roditelji pobijeni, odvedeno je u rimokatolička semeništa i škole, a nekoliko desetina njih kasnije su postali rimokatolički sveštenici.

Za zločin genocida u NDH, Paveliću nikad nije suđeno, čak ni u odsustvu, a ustaški ministar policije Andrija Artuković i upravnik Jasenovca Dinko Šakić, koji su se do duboke starosti uspešno skrivali s druge strane Atlantika, osuđeni su 1986. odnosno 1989. godine za ratni zločin protiv civilnog stanovništva.

Ni nadbiskupu Stepincu nije suđeno za zločin genocida, već je osuđen na 16 godina robije za ratni zločin, ali kaznu nije izdržavao u zatvoru već je prognan u rodno mesto i posle dve godine pomilovan, da bi kasnije postao kardinal, a papa Jovan Pavle drugi ga je beatifikovao.

Titovi Partizani u toku rata nisu ni pokušali da oslobode Jasenovac, a posle savezničkih bombardovanja, marta i aprila 1945. u kojima su uništeni mnogi objekti unutar logora, komandant ustaške odbrane Luburić, naredio je da se likvidiraju svi zatočenici.

Poslednja grupa žena likvidirana je u predvečerje 21. aprila, a 22. i 23. aprila deo preostalih muških zatočenika odlučio se na očajnički pokušaj proboja iz logora, koji je preživelo samo njih 118.

Kada su u logor Jasenovac, u napredovanju prema Zagrebu, ušle jedinice 21. udarne divizije Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije, logor je bio uništen i spaljen po naređenju zapovednika Ustaške odbrane Maksa Luburića kako bi se prikrili svi tragovi genocida.

U poslednjem ratu koji je izbio 90-tih godina u bivšoj Jugoslaviji, više od 400.000 Srba prognano je s vekovnih etničkih teritorija koje su bile pod zaštitom UN.

Ljajić je na komemoraciji povodom Dana sećanja na žrtve genocida u Drugom svetskom ratu, pozvao građane da aktivnim odnosom iskažu saosećanje i poštovanje prema stradalima, jer će to doprineti očuvanju mira, razumevanja i odlučnoj borbi protiv nasilja, mržnje i netrpeljivosti.

Ministar Rasim Ljajić položio venac na spomenik stardalima u logoru "Staro sajmište" u Beogradu