Favorizovati konkurenciju

Vođena instinktom samoodržanja, svaka politička elita postavlja ideološki pravoverne ili interesno umrežene pojedince i grupe na prestižne i lukrativne državne ili društvene pozicije.Zauzvrat, ,,postavljeni” kadrovi često pokazuju nesvakidašnju političku lojalnost. Elita će u ime i za račun podobnog zanemariti svaki objektivni kriterijum i dodeliti mu nezasluženu korist. Protekcija će biti sprovedena bez obzira na otpore, prigovore ili eventualnu nepopularnost u mikrosocijalnom okruženju ili široj javnosti. S druge strane, nosilac „društveno-političkog priznanja” najčešće će postupati neumoljivo i bez ikakve griže savesti.

Pošto počiva na hladnokrvnoj stranačkoj kalkulaciji pri raspodeli značajnih političkih i društvenih pozicija politička protekcija blokira distribuciju u skladu sa objektivnim kriterijumima stručnosti i zasluga. Princip je: „Nije važno da li si zaslužio, važno je da si naš!” Nesklona prihvatanju načela distribucije položaja po osnovu iskustva, znanja i sposobnosti, politička protekcija predstavlja poseban oblik političke nepravde.

Politička protekcija počiva na više međusobno povezanih faktora: svemoći političkih elita, nerazvijenom ekonomskom i širem društvenom sistemu, kao i na visokom nivou mentalitetske moralne nesavršenosti.

Svemoć političkih elita ogleda se u njihovoj sposobnosti da kontrolišu državni aparat i gotovo sve tokove društvenog života. Politička odluka vladajućih partija je iznad svakog pisanog ili nepisanog pravila, jača od svake institucije, ubedljivija od svakog argumenta, delotvornija od bilo koje moralne norme, ubedljivija od svakog ubeđivanja.

Svemoć političke elite manifestuje se i u ravni ekonomskog života, čime su otvorena vrata za dejstvo principa političke protekcije. Njeni tragovi vidljivi su kako na ravni sticanja kompanijskih profita tako i na ravni zadovoljenja elementarnih socio-ekonomskih potreba običnog građanina. U prilog navedenom je neveselo saznanje da su svaki izbori u Srbiji istovremeno konkurs za zapošljavanje u državnoj administraciji i javnom sektoru, a stranke mini biroi za zapošljavanje.

Sveprisutnost protekcije čini da se ova pojava prihvata kao normalna i nužna. Bez obzira na njen moralno sumnjiv karakter i politički štetan uticaj, stranačka protekcija će biti konstanta političkog života. Konkretno, ona će opstati zato što postoje stranke. Reč je o nužnom zlu. Ono se ne može izbeći, ali se njegov uticaj može postepeno smanjivati. Tako nešto moguće je ograničavanjem uticaja političkih elita, favorizovanjem konkurencije i takmičenja pri distribuciji prestižnih političkih i društvenih položaja, profesionalizacijom državnog aparata i transformacijom javnog sektora, razvojem tržišnih mehanizama privređivanja, podsticanjem duha slobode i prosvećenosti u javnom prostoru. U procesu demisioniranja političke protekcije važnu ulogu mogu imati i mediji. Oni, naime, mogu biti neposredni svedoci i podrška u borbi pojedinaca protiv političke protekcije. Izlišno je reći da javno obeznanjivanje trijumfa hrabrih građana i građanki može biti podsticaj i uzor drugima, a ujedno i opomena vlastima da postoje granice njihove moći.

Politički analitičar