Građanski rat ili agresija na Hrvatsku

Od našeg stalnog dopisnika
Zagreb, 16. oktobra – Da li je protekli rat u Hrvatskoj bio građanski, kako to uglavnom smatraju u svetu, ili srpska agresija na RH, kakva je hrvatska službena ocena, jedna je od još uvek posebno vrućih tema, pa se to potvrdilo i prilikom najnovije afere oko švajcarske odluke da pevaču Marku Perkoviću Tompsonu na tri godine zabrani ulazak u tu zemlju, a time i u EU zbog njegovih koncerata s proustaškom fašističkom aromom.

Ministarstvo spoljnih poslova RH, kao što je poznato, uputilo je zbog te zabrane protestnu notu Švajcarskoj, a kada je ministra Jandrokovića zbog toga oštro ukorio i kritikovao predsednik Stjepan Mesić on se branio da spornom notom nije branio Tompsona već „domovinski rat“ od švajcarske teze u obrazloženju te odluke da se u Hrvatskoj radilo o građanskom ratu, a ne o agresiji na Hrvatsku.

Zanimljivo je da na tu temu postoje oprečna mišljenja i među istaknutim hrvatskim intelektualcima koja prenosi „Jutarnji list“. Tako, na primer, istoričar Hrvoje Klasić o tome kaže: „Kod nas se domovinskom ratu još uvek pristupa emotivno i subjektivno. Sve se još svodi na dokazivanje ko je žrtva, a ko krivac. No, mislim da je ispravno reći da je na delu bila agresija s elementima građanskog rata.”

Njegov kolega istoričar Neven Budak, međutim, misli drugačije. „Rat je istovremeno počeo i kao građanski i kao međunarodna agresija“, kaže on i objašnjava: „Ako gledamo striktnu naučnu definiciju, a na to se uglavnom oslanjaju strani izvori, građanski rat definiše se kao rat između građana jedne zemlje, a to je u tom trenutku bila Jugoslavija, bez obzira na to što je rat vođen samo na teritoriji Hrvatske i BiH. Ne može se izbeći ni činjenica agresije Srbije i pre međunarodnog priznanja Hrvatske i posle njega. Domovinski rat je kombinacija građanskog rata i agresije i ne vidim ništa sporno u tome.”

Aktuelni predsednik HHO i bivši profesor istorije na američkom Jejlu Ivo Banac, međutim, smatra da se tu isključivo radilo o agresiji na Hrvatsku.

„O građanskom ratu se uopšte ne može govoriti, jer su prema Ustavu SFRJ republike bile definisane kao države, a Srbija je inicirala rat“, napominje on. Zanimljivo bi bilo – dodajmo – ovu njegovu formulu primeniti na ocenu velikog rata u SAD u 19 veku, koji su povele južne države radi otcepljenja od federacije, pa se u celom svetu i u samoj Americi smatra građanskim ratom.

Banac je dalje uveren da bi se definicija građanskog rata mogla koristiti „samo u slučaju da su ratovali Hrvati protiv Hrvata“ i dodaje: „Srbi iz Hrvatske jesu bili njeni građani, ali su se oni odmah odrekli te pripadnosti. Izmislili su svoje ’krajinsko’ državljanstvo, te su bili instrumentalizirani od strane srbijanskog režima koji je pokrenuo i vodio rat u Hrvatskoj.“

„Nažalost”, dodaje Banac, „kod nas celu stvar komplikuje činjenica da u Hrvatskoj ratno stanje i agresija nikad nisu bili proglašeni. Upravo ta činjenica stvara zabunu, ali neosporna je činjenica da je Hrvatsku napala Srbija. Stoga se ne može govoriti o građanskom ratu, nego isključivo o agresiji.”