Ideološke podele ne blede

Šabac –Pre šest i po decenija, 23. oktobra 1944. godine, Šabac je oslobođen od okupatora. Prota Grigorije Babović u svom dnevniku zapisao je da su toga dana u 13 časova nemački vojnici napustili grad, srušivši za sobom most na Savi. Sat-dva potom iz pravca Mačve ušli su partizani, oko kojih su počeli da se okupljaju građani koji su igrali i pevali... Samo četiri dana kasnije, 27. oktobra na Svetu Petku, na srušenom mostu počela su prva komunistička streljanja. Šabačke tragične podele na četnike i partizane, žrtve i dželate, još nisu izbledele...

Sve do 2000. godine 23. oktobar se slavio kao Dan grada, kada su polagani venci na Partizanskom groblju, gde je sahranjeno oko 3.500 boraca i žrtava fašističkog terora, koji su ekshumirani na više stratišta u šabačkom kraju. Praznik je potom ukinut, a iz naziva ustanova, škola i ulica izbrisana su sva imena koja su imala veze sa NOB-om. Kulturni centar i gimnazija više ne nose ime Vere Blagojević, pozorište LjubišeJovanovića, bibliotekaŽikePopovića, osnovne škole Mileve Kosovac i Sela Jovanovića... Bez ulice je ostala i Lepa Srnić, majka četvorice prvoboraca, koji su poginuli od jeseni 1941. do proleća 1942. godine.

– Da li neko zaslužuje da njegovo ime ponese ustanova ili ulica određivala je komisija za koju smatram da je bila kompetenta. Lokalna samouprava je imala samo jedan zahtev – da se izbegne svaki ideološki predznak, što će važiti i ubuduće. Ne kažem da je dobro brisati nazive, ali i prethodnici su to činili. Realniji je problem što još nemamo praznik grada. Možda je to datum kada je Šabac oslobođen u Prvom svetskom ratu ili neki drugi značajan događaj, o čemu će se najbolje izjasniti istoričari – rekao je za naš list predsednik Skupštine grada dr Slobodan Mirković, koji je 23. oktobra položio venac na Partizanskom groblju. On je naglasio da to čini za sve koji su dali život za oslobođenje zemlje, bez obzira na nacionalnu, versku i ideološku pripadnost.

Najviše bure zbog promene naziva izazvalo je brisanje imena velikanajugoslovenskepozorišnescene Ljubiše Jovanovića, rođenog Šapčanina. Jovanović se uratnimgodinama, posleizbegličkoglutanjanarelacijiZagreb– Ljubljana– Split, priključioKazalištunarodnogoslobođenja, što je bila glavna zamerka i „jače” od višestotinapozorišnih i 27 filmskih uloga i Sterijinenagrade.Ukinute su čak i pozorišnesvečanosti„LjubišaJovanović”, čiji su laureati bili MiraStupica, MiraBanjac, RužicaSokić, LjubaTadić, FabijanŠovagović, MilošŽutić, RadeŠerbedžija, PetarBožović, DaniloStojković, PredragEjdus...

Međutim, protesti glumačkih udruženja nisu odvratili lokalnu samoupravu, a ubrzo potom iz dvorišta gimnazije uklonjene su i biste četiri narodna heroja Jugoslavije, bivših učenika ove škole, već pomenute Vere Blagojević, Mike Mitrovića, Dragana Srnića i Radojke Lakić. Inicijativa je potekla od Školskog odbora na čijem čelu se nalazio sadašnji gradonačelnik Miloš Milošević, a javno je reagovao jedino profesor književnosti Miroslav Jovanović, koji je pokušao da ukaže da su studenti medicine Vera Blagojević i Mika Mitrović svoje živote na oltar slobode položili već na početku rata.

– Promena naziva ustanova i ulica je jedan sraman čin i onoga trenutka kada Socijalistička partija Srbije dođe na vlast u Šapcu vratićemo imena svih časnih i hrabrih ljudi koji su dali život za otadžbinu – kaže sekretar Gradskog odbora SPS-a Dejan Terzić, koji je ispred ove partije položio venac na Partizanskom groblju. Poštu stradalima odali su tog dana još samo predstavnici SUBNOR-a i Udruženja vojnih penzionera.

Žrtvama komunističkog terora, a računa se da je na starom železničkom mostu od oktobra 1944. do proleća 1945. godine bez suda ubijeno oko 2.000 neistomišljenika, parastos će u crkvi Svete Petke u utorak 27. oktobra sa početkom u 9 časova služiti vladika šabački Lavrentije. Ova crkva, prvi i za sada jedini spomenik te vrste u Srbiji, sagrađena je posle 2000. godine na inicijativu Udruženja građana „Most”, koje okuplja potomke žrtava i prijatelja stradalnika. Posle liturgije biće predstavljena knjiga „Crvena kuga” autora Antonija Đurića.

Miroljub Mijušković