Slovenija do Umaga i Novigrada

Od našeg stalnog dopisnika
Ljubljana, 11. novembra – Uprkos činjenici da je u Stokholmu 4. novembra konačno potpisan arbitražni sporazum u cilju okončanja spora oko demarkacije, u Ljubljani i Zagrebu ne prestaju žestoke debate o dokumentu koji su parafirali premijeri Borut Pahor i Jadranka Kosor. Nove nesporazume podstiče „jednostrana izjava”, koju je potom u Zagrebu potpisala Kosorova, čime uvodi naknadna, drugačija tumačenja stokholmskog sporazuma. Premijer Pahor uzvraća najavom referenduma o arbitraži, na šta „Večernji list” optužuje Sloveniju da je nezajažljiva u teritorijalnim pretenzijama prema Hrvatskoj.

Povod za nova sporenja je dokument slovenačkog parlamenta iz 1994. godine, označen kao „strogo poverljiv”. U njemu je stav tadašnje radne grupe slovenačkog parlamenta o polazištima za razgraničenje sa Hrvatskom. Uz tekst sa nadnaslovom „Tajni dokument slovenskog parlamenta iz 1994. s uputama pregovaračima”, naslovom „Pahor 1994: Savudrija, Umag i Buje su Slovenija” i podnaslovom „Još 1994. Slovenija je razradila dve strategije s ciljem da nam otme zemlju”, zagrebački list objavljuje i faksimil slovenačkog dokumenta iz koga se vidi da su mu kumovali, uz Pahora i šefa slovenačke desnice Zmaga Jelinčiča, tadašnji poslanici a potonji slovenački ministri spoljnih poslova Dimitrij Rupel i Zoran Thaler.

„Neki događaji upozoravaju da su slovenačka država i opština Piran počinili grešku jer su (Hrvatskoj) prepustili nadzor nad teritorijom i stanovništvom slovenačkih sela Škrilje, Bužin i Škodelini... radi se o teritoriji koja pripada piranskoj opštini”, piše u slovenačkom dokumentu uz upozorenje poslanicima da je „poslednja međunarodno priznata granica u Istri – južna granica Slobodne teritorije Trsta”, tačnije reka Mirna.

„Večernji list” upozorava da je Pahor još pre deceniju i po tražio od Hrvatske „pravedno rešenje” za razgraničenje i „južnu granicu katastarskih opština Kaštel i Savudrija u sastavu opštine Piran, s granicom na moru koja omogućava (Sloveniji) slobodan izlaz na otvoreno more”. Hrvatska ukazuje na Pahorove teritorijalne apetite prema kojima bi Sloveniji pripalo kopno sve do reke Mirne uz (hrvatske) gradove Savudriju, Umag, Buje, Grožnjan i Novigrad.

Rupel je danas činovnik slovenačkog MSP, Thaler poslanik Evropskog parlamenta, a Jelinčič je i dalje ljuti protivnik ikakvih „teritorijalnih ustupaka” Hrvatskoj.

Zagreb tvrdi da Slovenija nije odustala od sličnih planova u kojima vidi napor Ljubljane da pomeranjem kopnene granice ka jugu – ostvari glavni pregovarački cilj i „zadobije čvrstu uporišnu tačku na kopnu na osnovu koje bi se zatim prema međunarodnom pravu pravo povukla crta koja vodi do otvorenog mora”, pa bi Slovenija stekla znatno veće teritorijalno more.

Hrvatski mediji otkrivaju da je taj slovenački nacrt zapravo već realizovan, jer građani Slovenije (prema hrvatskim podacima) danas imaju u vlasništvu oko 80 odsto nekretnina Savudrije. Otkriće „Večernjeg lista” nije novost jer su slovenački zahtevi za granicu na Mirni bili predstavljeni javnosti još sredinom devedesetih, kada je ista grupa slovenačkih poslanika, a bez znanja hrvatskih vlasti, posetila sporna područja u Istri. Hrvatski aduti bili bi mnogo jači kada bi se oslonili, na primer, na snimak češke televizije iz osamdesetih godina, na kome slovenački policajac upozorava lađu „Panta rei”, koja se nalazila usred Piranskog zaliva, da je uplovila „u hrvatsko teritorijalno more”.

S druge strane, ni slovenačka diplomatija ne oskudeva u argumentima u sporu sa Hrvatskom. Nekadašnji premijeri Ivica Račan (Hrvatska) i Janez Drnovšek (Slovenija) potpisali su 2001. ugovor o zajedničkoj državnoj granici u kome je Hrvatska priznala Sloveniji ne samo „kontakt” sa međunarodnim vodama Jadrana, nego i poseban prolaz u obliku čunka kojim bi međunarodno more bilo „povučeno” ka slovenačkom teritorijalnom moru. Na (propalom) Drnovšek–Račanovom sporazumu (čiji faksimil ekskluzivno objavljujemo) vide se parafi oba pokojna premijera uz napomenu na slovenačkom jeziku da se radi o poslednjoj radnoj verziji. Sporazum je precizno odredio geografske koordinate koje bi Sloveniji omogućile dostup (junction) međunarodnim vodama Jadrana. Što je Jadranka Kosor najnovijom „jednostranom izjavom” – odbacila.

Svetlana Vasović-Mekina