Vukovar – nekažnjivost urbicida

Jedinice Jugoslovenske narodne armije, teritorijalne odbrane tzv. Autonomne oblasti Slavonija, Baranja i zapadni Srem i dobrovoljački odredi iz Srbije, takođe pod komandom JNA, započeli su 25. avgusta 1991. godine opsadu Vukovara, koja je trajala 87 dana.

Tokom opsade, grad je sistematski i neselektivno granatiran.Poginulo je oko hiljaducivila, ranjeno više od 2.500, dok je oko 5.000 ljudi odvedeno u zatvore i logore u Srbiji. Svi stanovnici Vukovara nesrpske nacionalnosti proterani su nakon pada grada 18. novembra 1991. godine.

Srpske snage započele su napad sa 30.000 ljudi, da bi taj broj u nekim trenucima dostizao čak 80.000. Učestvovala je avijacija JNA, rečna mornarica koja je dejstvovala sa Dunava i 11 brigada kopnene vojske, od kojih je devet bilo oklopno-mehanizovano.Grad je branilo oko 1.800 slabo naoružanih vojnika.

Nakon pada Vukovara, izvršen je i masovni zločin, kada je komanda JNA predala teritorijalcima i dobrovoljcima više od 200 zarobljenika i civila hrvatske nacionalnosti iz vukovarske bolnice. Ovi ljudi ubijeni su na poljoprivrednom dobru Ovčara kraj Vukovara. Zločin na Ovčari je jedini za koji se sudilo kada je reč o opsadi i padu Vukovara.

Pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju (MKSJ), Mile Mrkšić i Veselin Šljivančanin pravosnažno su osuđeni, dok je pred Većem za ratne zločine Okružnog suda u Beogradu prvostepeno osuđeno 13 ljudi, a pravosnažno jedna osoba.

Ni Haški sud, niti Veće za ratne zločine Republike Srbije nisu doneli presudu za rušenje Vukovara. U Statutu MKSJ regulisano je krivično delo kršenja zakona ili običaja ratovanja koje uključuje i bezobzirno razaranje gradova, naselja ili sela, ili pustošenje koje nije opravdano vojnom nuždom (član 3. statuta).

Za ovo delo, između ostalog, već su zbog bombardovanja Dubrovnika osuđeni oficiri JNA Pavle Strugar i Miodrag Jokić. Delo je stavljeno na teret i bivšem predsedniku Srbije Slobodanu Miloševiću, koji je preminuo u pritvorskoj jedinici Haškog tribunala, upravo zbograzaranje Vukovara.

U toku je postupak protiv hrvatskih generala Gotovine, Čermaka i Markača za zločine tokom operacije „Oluja” 1995. godine. Jedan od zločina je i bezobzirno razaranje gradova, naselja i sela u kojima je živelo srpsko stanovništvo u severnoj Dalmaciji. Za razaranje bošnjačkih i hrvatskih naselja u Bosanskoj Krajini osuđen je Radoslav Brđanin, predsednik Kriznog štaba Autonomne Pokrajine Krajina.

Odgovornost civilnog i vojnog vrha Srbije i SFRJ za rušenje Vukovara nikada nije ispitana.

Neselektivno bombardovanje Vukovara dovelo je do uništenja tri četvrtine svih objekata u gradu. Uništene su škole, bolnice, crkve, zgrade javnih ustanova, fabrike, srednjovekovni dvorac... Takav stepen razaranja nije zabeležen ni u jednom drugom gradu u bivšoj SFRJ i postao je simbol za divljačko uništavanje gradova u ratu. Nakon Vukovara mnoga druga mesta bila su sistematski rušena i razarana.

Da bi se ovakvi zločini u budućnosti sprečili neophodno je da se sudski sankcionišu svi vojni i civilni komandanti koji su svesno i namerno odabrali tehniku sravnjivanja Vukovara sa zemljom. Suđenje za razaranje Vukovara poslalo bi poruku da politika urbicida (uništavanja materijalnog i duhovnog bogatstva grada)neće biti tolerisana i da će biti tretirana kao ratni zločin i atak na samu civilizaciju. Veće za ratne zločine Okružnog suda u Beogradu prava je adresa sa koje ova poruka mora da ode.

Inicijativa mladih za ljudska prava