Preteča višegradske ćuprije

Od našeg dopisnika
Rudo – Nedaleko od centra Rudog, u selu Dolovi, zubu vremena prkosi oronula mala ćuprija, koja premošćava Dolovački potok. Ova ćuprijica, kako je meštani odvajkada zovu, verna je kopija mosta na reci Žepi kod Rogatice, ali znatno manjih dimenzija. Duga je 11,5 a visoka 7,5 metara, sa lukom širine 4,2 metra. Široka je svega 2,5 metra, što je ipak dovoljno za prolaz zaprega.

Zbog blizine magistralnog puta Ustiprača – Brodar – Rudo – Priboj, ova kamena ćuprija, izgrađena pre više od četiri veka, praktično je van upotrebe, zbog čega je prilaz do nje zarastao u šiblje i naprosto prirodno konzerviran.

Možda je to i dobro, kažu meštani, jer da nije tako odavno bi neko odneo kamene blokove za neku svoju građevinu. S druge strane žale se da su nadležni u opštini, Republici Srpskoj i BiH naprosto zaboravili na ovaj jedinstven kulturno-istorijski spomenik, koga bi trebalo zaštititi.

Pisani tragovi svedoče da je ova mala kamena ćuprija, u stvari, preteča mnogo veće i poznatije ćuprije na Drini u Višegradu, koju je podigao veliki vezir turske srednjovekovne imperije . Mehmed-paša Sokolović potiče iz Ruđanskog kraja, iz sela Sokolovići, odakle je u čuvenom danku u krvi kao golobradi srpski mladić odveden u Carigrad.

Pisani tragovi, koje potvrđuju mnogi istoričari, svedoče da je kamen za gradnju ove ćuprije dovezen iz majdana kamene sedre kod Višegradske banje, koji je nešto kasnije korišćen i za gradnju ćuprije na Drini.

Legenda kaže da su od ove sedre isklesani blokovi i sazidan most, a potom opterećen sa natovarenim zapregama kako bi se ispitala njegova izdržljivost. Nakon što je sedra iz Višegradske banje zadovoljila tadašnje neimare izdat je nalog da od nje počne gradnja ćuprije na Drini, kamene građevine koja se već treću godinu nalazi na listi zaštićenih spomenika Uneskove kulturne baštine.

Dakle, mala ruđanska ćuprijica bila je svojevrsni probni test kojim je dato zeleno svetlo za gradnju mnogo veće i poznatije ćuprije u Višegradu.

Da se, ipak, nije radilo samo o eksperimentu svedoči podatak da je ova mala ćuprija mnogo godina kasnije služila kao spona na tada frekventnom karavanskom drumu dolinom Lima.

Tako se starina Adil Čovrk priseća „kako je preko ove kamene ćuprije oduvek narod prelazio”.

– Bio je to jedini prelaz preko Dolovačkog potoka, koji nije preveliki, ali ima duboko kameno korito. Preko nje se prolazilo sve do 1979. godine, do ukidanja uskotračne pruge dolinom Lima od Sarajeva prema Priboju, nakon čega je izgrađen put drugom stranom brda, seća se Čovrk.

Od tada je ovaj most van upotrebe i pažnje ljudi. Zbog obrušavanja i neodržavanja znatno je oštećen, svod mu je napukao na više mesta, putna staza se značajno suzila, a voda mu sve više i sve ozbiljnije potkopava temelje na obodima malog kanjona.

Meštani se ipak nadaju da će se neko osetiti prozvanim i nadležnim da sanira ovu srednjovekovnu građevinu i zaštiti je od propadanja.