Dunja na ekranu

Seckanje igranog filma u TV seriju, ili slepljivanje TV epizoda u celovečernji film nije retka pojava u našoj televizijsko-kinematografskoj praksi. Najčešće je na delu jednostavan postupak zasnovan isključivo na montaži – pravljenje jedne duže i jedne kraće verzije od istog snimljenog materijala.

Upravo završena serija „Jesen stiže, dunjo moja” demonstrirala je nešto drugačiji i zasad jedinstven pristup. Njen početak bila su dva u četiri epizode izdeljena filma, „Jesen stiže, dunjo moja” i „Konji vrani” (ranije već prikazani i kao osmodelna TV serija), a onda je snimljeno još devet nastavaka. Sadržaj je vremenski protegnut na period od pred Prvi do pred Drugi svetski rat i razgranat u nekoliko paralelnih pa uplitanih linija radnje.

Ljubiši Samardžiću kao producentu, reditelju i glumcu nametnula se za ekranizaciju tužna sudbina paora koji je voleo lepu, al sirotu, pa se oženio bogatom – i propio pateći bez voljene. Samardžić mu, međutim, nije dao da propadne i umre za kafanskim stolom, kako to izvorno biva u čuvenoj baladi Đorđa Balaševića o Vasi Ladačkom. Preimenovao ga je u Savu Lađarskog i izmaštao njegov potonji život, proveo ga kroz mnoga iskušenja – i doveo do srećnog kraja!

U scenariju novih epizoda (koji su Toni Matulić i Đorđe Milosavljević pisali manje brižljivo u pogledu jezika, upotrebljavajući govorni izraz koji povremeno zvuči suviše savremeno i urbano kolokvijalno – a što su mlađi glumci prihvatili i kao stil svoje igre) glavni junak pomeren je iz središta zbivanja. Okružen likovima koji i sami imaju jaku motivaciju za delanje, on im postepeno prepušta dramski prostor, naročito kad nastupe nove generacije sa svojim željama, ljubavima, porocima... Iako, generalno gledano, porodična, za priču je bitan njen socijalni fon koji tvore različiti nacionalni identiteti stanovnika Vojvodine, među njima i Jevreji, folksdojčeri, hercegovački doseljenici, miljei u kojima se odvija s jedne strane građanska, a s druge salašarska svakodnevica, a ovlašno i političke prilike s naznakom nadolazećeg fašizma...

Rediteljski su svi vremenski, narativni, psihološki slojevi povezani bez znatnijeg iskakanja iz stila, s unekoliko promenljivim ritmom – razvučenim zapletom i ubrzanim raspletom. Za postignuto stilsko jedinstvo, za gotovo opipljivu atmosferu pojedinih prizora veoma je zaslužan direktor fotografije Radoslav Vladić. Njegovi snimci eksterijera su poetični, raskošni kao oslikana platna, a enterijeri u maniru žanr scena, krupni planovi estetizovani i rečiti, lica i predeli dati s kultivisanom likovnošću, kao umetnički portreti i pejzaži.

I muzika je imala znatnu i lepu ulogu u seriji. Pojedinim akterima išlo je pevanje od ruke bolje no ostalo. Ali bilo je nekoliko dobro smišljenih i još upečatljivije otelotvorenih likova. Takav je tandem koji tvore gazda Aleksandar i sluga Fridrih (Nemanja Janičić i Igor Damjanović).

Serija je sišla s ekrana, žute dunje popete su na orman, a sad bi nesrećni mlađani Glovacki mogao u neku novu pesmu – da zatvori krug.