Izbor novog patrijarha srpskog

Za života blaženoupokojenog patrijarha Pavla, u novembru 2008. godine, održano je bilo zasedanje Svetog arhijerejskog sabora radi izbora novog patrijarha. Nekoliko dana pre tog sabora, objavio sam u „Politici” od 6. novembra 2008. godine tekst pod naslovom: „Ostavka i izbor patrijarha”. Osnovni zadatak mi je bio da ukažem na nekanoničnost, nepravdu i štetnost takve namere.

Sve ono što je posle zasedanja navedenog sabora usledilo, predstavljalo je svojevrsnu potvrdu o tome koliko bi se pogrešilo da se nisu čuli i glasovi protiv „ostavke”.

Podela je, dakle, u Crkvi bilo i biće. I to ne samo u vezi sa pitanjem tobože pisane patrijarhove „molbe” kojom je, navodno, tražio da mu „ostavku” uvaže nego i sada u vezi sa pitanjem kandidata za budućeg crkvenog poglavara srpskog. Još je toplo, takoreći, bilo telo usnulog patrijarha Pavla kad se iz Patrijaršije požurilo sa izjavom, preko medija, da će njegov naslednik „biti čovek novog vremena”. Onaj koji je dao takvu izjavio uzurpirao je ulogu Duha Svetoga pri izboru crkvenog predstojnika.

Bez obzira na izjave pojedinih zvaničnika u Srpskoj crkvi o tome da podela nema i da među episkopima vlada duh ljubavi i jednomislija, stvarnost je drugačija. Navedena izjava o tome da će novi patrijarh „biti čovek novog vremena”, dovoljno govori o postojanju različitih stavova i namera među episkopima.

Podvajanja među članovima Crkve su prateća pojava kroz čitavu njenu istoriju i mnogima su na korist. U to nas uverava apostol Pavle rečima: ,,Jer treba i podvajanja da budu među vama, da se pokažu koji su postojani među vama” (1. Kor 11,19).

Od budućeg patrijarha srpskog zavisiće da li će, i u kojoj meri, biti smanjena sadašnja narasla podvojenost, kako među sveštenim licima kao duhovnim pastirima, tako i među laicima kao slovesnom stadu Hristovom. A uzroci podvojenosti leže, uglavnom, u kvarenju vere, narušavanju kanonskog crkvenog ustrojstva i poretka, stavljanju Crkve u službu „Novom dobu” iako je ona po svojoj suštini i misiji, kao Božja ustanova, uvek ista i nova – juče, danas i sve vekove. Već su se čule izjave, odmah po upokojenju patrijarha Pavla, da budući patrijarh srpski treba da se više posveti rešavanju ekoloških i socijalnih pitanja, kao da su ta pitanja Crkvi bila strana i nepoznata.

Zato nije na odmet ako se ukaže na činjenicu da u crkvenoj bogoslovskoj i pravnoj književnosti vrve neprevaziđeni podaci o tome da se svako ko se nemarno ili sa nipodaštavanjem ophodi prema prirodi, kao tvorevini Božijoj, „ruga”, u stvari samom Tvorcu. Zato su za izazivače požara po šumama ili usevima, na primer, predviđene odgovarajuće kazne. Posebno na polju socijalne pravde Crkva se smatra najpozvanijom ustanovom da prva pritekne u pomoć siromašnima. Jedno od važnih kanonskih načela imovinu Crkve predstavlja kao imovinu siromašnih. Sveti Sava prenosi, između ostalog, 11. kanon Teofila Aleksandrijskog (385–412) koji kaže: „Udovice i siromašne, i došljake sa strane Crkva da hrani i da dobiju sve što je potrebno... jer služitelj Božji treba da je nesrebroljubiv (M. Petrović, Zakonopravilo Svetoga Save na srpskoslovenskom i srpskom jeziku, 1, manastir Žiča 2004, 590).

Oni, dakle, koji do duhovnosti, pravoverja i poretka u Crkvi drže samo na rečima, priželjkuju da za patrijarha srpskog bude izabran episkop koji će postojeće podvojenosti ostaviti da se množe, tako što će zanemarivati da se u Crkvi raščiste važna pitanja, kao što su, na primer:

– da odluke Svetog arhijerejskog sabora budu takve da zaista odražavaju suštinu apostolskih reči: „Ugodno bi Svetome Duhu i nama” (Dap 15, 28), a ne obrnuto, jer „Duha Svetoga Bog dade onima koji se njemu pokoravaju” (Dap 5,32), što se ne može odnositi na one episkope koji se ne povinuju saborskim odlukama o tome, na primer, kakav poredak treba da vlada pri vršenju Svetog bogosluženja (ukupno sedam takvih odluka je doneto od 1986. do 2008. godine);

– da se svaki kanonski poredak poštuje kako bi se prekinulo sa praksom, na primer, da pojedini episkopi provaljuju u tuđe episkopske oblasti; ili da bez odgovarajućih saborskih odluka, tj. samovoljno predstavljaju Srpsku crkvu, potpisujući odluke na njenu štetu, što se pokazalo i u pregovorima sa rimokatolicima i u pregovorima sa predstavnicima Carigradske patrijaršije;

– da Sabor arhijereja prepozna, raspravi i osudi jeretička učenja iza kojih danas stoje pojedini episkopi;

– da se pouče i odvrate od svojevpsnog papizma episkopi koji smatraju, i glasno izjavljuju, da su iznad sabora i, sledstveno tome, imuni na zakon;

– da se bogoslovsko obrazovanje vrati pod okrilje Srpske pravoslavne crkve kako bi se izbeglo potpuno posvetovljavanje sveštene nauke;

– da se u Srpsku crkvu povrati prognani, pomoću nekolicine profesora Bogoslovskog fakulteta, toliko pozitivni biblijski „strah Gospodnji” koji je „nastava k mudrosti”, po rečima Premudrog Solomona (Pr 15,33) i dr.

Ako se, ne daj Bože, pravovernom narodu srpskom kao slovesnom stadu crkve Hristove, nametne za patrijarha čovek koji će, za razliku od blaženopočivšeg Pavla, zapostavljati duhovnost i više brinuti o svetovnim stvarima za koje su drugi pozvaniji da se staraju, neminovno je da će u Srpskoj pravoslavnoj crkvi podvojenosti biti izraženije, jer takav bi prenebregavao Hristove reči: „Ištite najpre Carstvo Božije, i pravdu njegovu, a ovo će vam se sve dodati” (Mt 6,33). Pa ako se to prenebregava, kakvo dobro može od takvog poglavara da se očekuje, ne samo u Crkvi nego i u državi?

(Izvodi iz dužeg teksta)

naučni savetnik, stručnjak za crkveno pravo i istoriju Crkve