Nemaju para ni za sahrane

Na pitanje, kako se ovih dana živi u Babušnici, Zlatko Aleksić, predsednik opštine, odgovora: „Nemamo para ni za školovanje dece, ni za sahrane”.

Posle ove rečenice – zanemite.

Babušnica je varoš na jugu Srbije, u Pirotskom okrugu. Na magistralnom putu M-9 od Leskovca ka Pirotu, koji povezuje autoput E-75 ka jugu Evrope i autoput E-80 ka istoku Evrope. Samo 65 kilometara jugoistočno od Niša, 25 jugozapadno od Pirota i 55 kilometara severoistočno od Leskovca. A kao da je u nekoj zabiti dalekog Madagaskara.

Po popisu iz 2002. godine imala je 15.734stanovnika, a danas ih je sigurno znatno manje. Mladi odlaze.

Babušničani bi voleli da njihov predsednik putnike namernike dočekuje rečima zapisanim na postojećem opštinskom sajtu: ,,Dobrodošli u Babušnicu, opštinu ljubaznih, radnih, odgovornih, mudrih i smelih ljudi.”

U Babušnici i njena 52 sela danas bi vas dočekali baš takvi ljudi.

Na toj razglednici Babušnice „okačenoj” na Internetu piše i da je ona bezbedna, mirna i otvorena, očuvane prirodne sredine, što je takođe tačno. Zatim sledi ono o čemu se sneva i teži. Da je Babušnica „savremena, ekonomski razvijena, visokog kvaliteta života, sigurnih ulaganja, pune upošljenosti i zdrave i srećne mladosti, ličnog i društvenog blagostanja. Opština u kojoj ćete voleti da odrastate, moći da stvarate i zauvek ostati da živite. Opština preduzetnika, organizovanih i uređenih mesnih zajednica i zadovoljnih građana.”

Ovaj kroki, o nimalo ružičastoj sadašnjosti Babušnice i snovima njenih žitelja, paradigma je života nerazvijenih regiona i opština u Srbiji. Ali, od siromašne Babušnice, kažu upućeni, ima još siromašnijih.

(/slika2)Odnos najrazvijenije i najmanje razvijene srpske opštine prema nivou zarade po stanovniku u 2008. bio je 12 prema jedan. Kada se poredi po tom kriterijumu, kažu u Republičkom zavodu za razvoj, Srbija je danas zemlja sa najvećim regionalnim razlikama, ne samo na Balkanu, nego u Evropi. Verovatno je taj jaz u kriznoj 2009. još produbljen.

– Nas je tranzicija gotovo satrla – kaže prvi čovek Babušnice. – Od oko 2.000 zaposlenih do 2000. godine, sada radi oko 400 ljudi. Osamdesetih i devedesetih godina nismo bili siromašni. Naše fabrike, Hemijska industrija „Lužnica”, „Prvi maj – Standard”, „Lisca”, pogon novobeogradskog IMT-a, „Ciglana”, radile su i pod sankcijama. Sada smo socijalni slučajevi.

Jaz između najnerazvijenijih i najrazvijenijih opština u Srbiji, stvaran je decenijama prošlog veka, ali su ga dodatno produbile tranzicione dvehiljadite, potvrđuju u Zavodu. Razlika između najnerazvijenije i najrazvijenije opštine 2000. godine bila je 19 puta, naredne godine se povećala na dvadeset, sledeće opala na 15, da bi u 2003. narasla na 21,8 puta, a u 2004. na čak 26 puta. Toliko je najnerazvijeniji Tutin, koji je začelje lestvice prepustio Preševu, bio nerazvijeniji od najrazvijenijeg Apatina, kome je višegodišnju šampionsku titulu preuzeo Bečej.

Razlike između opština su smanjene na jedan prema 15, jer mali iskorak u malim opštinama statistički prikazuje značajan skok, ali se slika ekonomske moći regiona Srbije poslednjih godina nije promenila. Siromašni su postali još siromašniji, a bogati još bogatiji. Broj nerazvijenih opština se udvostručio, pa danas u uslovima nedovoljne razvijenosti živi 30 odsto stanovništva, što jug sve više udaljava od severa, metropolu od provincije, regionalne centre od opština, sela od gradova.

–To se dogodilo i Češkoj u kojoj su se regionalne razlike tokom tranzicije povećale sa jedan prema pet na jedan prema devet, da bi potom , uz mere države i pomoć EU, počele da opadaju – kaže mr Sonja Tontić, pomoćnik direktora Republičkog zavoda za razvoj.

Na regionalnoj karti pojavili su se i novi devastirani krajevi – područja novog regionalnog „tranzicionog siromaštva”. Kao posledica duboke ekonomske krize devedesetih, ali i tranzicionog procesa u kome se smanjuju dotacije za puko preživljavanje propalih velikih sistema, otvaraju se i nova područja nerazvijenosti: pojas istočne Srbije, delovi centralne i istočne Srbije, pa čak i pojedine opštine Vojvodine.

Sve što je do sada preduzimala, očigledno, nije davalo očekivane rezultate. Umesto da se smanjuje, jaz između, za naše uslove, bogatih i najsiromašnijih sve se više produbljivao. Izgleda da je država shvatila da se taj trend mora zaustaviti i „okreće novi list”.U julu prošle godine usvojeni Zakon o regionalnom razvoju i nedavni početak rada Nacionalne agencije za regionalni razvoj trebalo bi da spreče navedenu crnu prognozu.

Zlatko Aleksić, predsednik opštine Babušnica, od Zakona i Agencije, kako nam reče, očekuje samo dve stvari:da u dogledno vreme počne s radom bar još petina nekadašnjih fabrika i zaposlenih u njima. A budućim investitorima odmah besplatno nude pet hektara opremljenog zemljišta. Doduše taj plac je, po važećem propisu, državni ali očekaju da im se vrati.

Aleksandar Mikavica

-----------------------------------------------------------

Nestale fabrike

U odnosu na devedesete godine prošlog veka, 20 industrijskih gradova je izgubilo više od 40 odsto poslovnog prihoda i više od 50 odsto zaposlenih iz prerađivačke industrije. To su: Kragujevac, Kraljevo, Bor, Majdanpek, Priboj, Prokuplje, Leskovac, Vranje, Trstenik, Požarevac, Sremska Mitrovica, Prijepolje, Loznica, Knjaževac, Zaječar, Novi Pazar, Vrbas, Ivanjica i Gornji Milanovac.

Ovo područje obuhvata 18,8 odsto teritorije Srbije na kojoj živi 19,7 odsto ukupne populacije.

-----------------------------------------------------------

Iz Karlovog ugla

. Nisu regioni preveliki, nego je Srbija mala.

. Sever nema poverenje u jug. Sit gladnom ne veruje.

. Ući ćemo u Evropu region po region.

. Neki delovi naših regiona imaju manje od autonomije, a više od državnosti. Na primer, Kosovo.

. Vašington je di si, a Beograd di si da si.

. Svi Srbi pod jednu šljivu, svi Bošnjaci u jednom regionu.

Dragutin Minić