Ironija gubitništva

„Da nam živi, živi rad”, nastala prema tekstu Milana Markovića i Anđelke Nikolić, u režiji Anđelke Nikolić, tematski je aktuelna i društveno značajna, sasvim brehtovska predstava koja istražuje različite aspekte života u današnjoj Srbiji. Ostvarena kao „pozorište u pozorištu”, ona se bavi sudbinom radničke klase, značenjima liberalnog kapitalizma, psihološkim posledicama stalne trke i borbe sa konkurencijom, odnosom prema socijalističkoj prošlosti, ali i pitanjima društvene integracije seksualnih i etničkih manjina, funkcije umetnosti,itd.

Predstava je sastavljena od jedanaest scena koje igraju članovi jedne amaterske trupe. Kvalitet ovih scena, u dramaturškom pogledu, nije ujednačen, smisao nije uvek dovoljno razrađen. Među boljima je scena „Izgaranje”, čiji su glavni likovi Marija, Dejan i Vladimir, žrtve brutalne bezličnosti hiperbirokratizovanog kapitalizma koji melje, proždire esenciju ljudskog bića. Radmila Tomović reprezentativno igra Mariju, suptilno odsutno, stilizovano mehanički, čime efektno, rafinirano izražava njeno lagano, ali sigurno i nezadrživo, duhovno umiranje. Na značenjskom planu je veoma provokativna i scena „Kako je cvrčak postao mrav”, koja cinično problematizuje današnju funkciju umetnosti, razotkriva značenja estradizacije teatra, odnosno potpune erozije estetskih vrednosti, zbog zahteva tržišta i politike.

Gotovo bez scenografije, obučeni jednostavno, uniformisano, u plava odela (scenograf Vesna Štrbac, kostimograf Dejan Došljak), glumci Ružica Sokić, Jakov Jevtović, Radmila Tomović, Aleksandar Đurica, Milan Mihailović, Bojan Dimitrijević, Petar Mihailović, Erol Kadić i Dragoš Holclajtner igraju članove amaterske pozorišne trupe. Oni predstavljaju fragmente različitih likova, izlaze iz jednog, ulaze u drugi, gradeći živopisnu sliku naše muljave svakodnevice. Gluma je sasvim ironična, teatralna, namerno naivna i (pseudo)didaktička, što uspostavlja jasan odmak prema nizu floskula, u srži masakrira svaku, eventualnu, patetiku i kliše. Tako se, čak, opravdavaju pomenute dramaturške mane teksta, jer ta vrsta ekstremne teatralnosti parodira sve, pa i sopstvene nedostatke. Ova naglašena stilizacija može se tumačiti u okviru Brehtovih teorija o neophodnosti „pokazivanja pokazivanja”, u epskom teatru, čiji je krajnji cilj društveno-političko osvešćivanje. Osim brehtovskog smisla, markantna teatralnost ima opravdanje i u činjenici da je tu reč o „pozorištu u pozorištu”.

U nekoliko scena, u igri glumaca na površinu se, stidljivo, probijaju i osećanja, što izaziva našu identifikaciju i saosećanje (npr. u delovima scene „Izgaranje”). Tako predstava dobija još jedan značenjski nivo – emotivni, poredprimarnog – intelektualno-kritičkog i sekundarnog – popularno-zabavnog. U predstavu su uključeni brojni songovi, plesne tačke, kao i klavirska pratnja, što su, takođe, brehtovski postupci koji otelotvoruju potrebu za sintezom popularnog i političkog, označavaju funkcionalan spoj zabave i kritičkog angažmana. Brehtovsko je i uvođenje tabli sa naslovima scena, koje nose izvođači, na početku svake scene. Ovaj epski stil uobličavanja scenske radnje je sredstvo u vežbanju kompleksnog sagledavanja teatarske situacije, koje valja primeniti na život – kompleksno sagledavanje aktuelnog društvenog trenutka. U tom pogledu je predstava društveno značajna.

Uprkos pojedinim dramaturškim manama, nedovoljnoj idejnoj produbljenosti nekih postavljenih tema, predstava „Da nam živi, živi rad”, Milana Markovića i Anđelke Nikolić, u celini je fino zamišljena i stilski dosledno ostvarena. Ona iscrtava oslobađajuće duhovit, subverzivno ironičan presek našeg vremena, specifičnog po mučnom, teturajućem uspostavljanju novih vrednosti, na zgarištima starih, tradicionalnih principa, na koje se već gleda sa nekakvom nostalgijom.