Akrobata na žici

Prve čestitke pristigle su iz Beča: novom mađarskom mandataru Viktoru Orbanu čestitali su šef ultradesničarske Slobodarske stranke Hajnc Kristijan Štrahe i vicekancelar, narodnjak, Jozef Prel.

Dvojica alpskih političara, izvesno, nisu zaboravila gest Viktora Orbana iz 2000. godine, kada je koalicija narodnjaka sa slobodarima podstakla sve članice EU da zavedu bilateralne sankcije Austriji. Šef tadašnje mađarske vlade Orban uputio je poziv austrijskoj vladi da poseti peštanski parlament – ne hajući za posledice: postojala je bojazan da bi takav korak mogao da uspori evrointegracije Mađarske.

Zbog čestih nastupa u populističkom maniru, Orban je nazvan – akrobatom na žici. Umeo je da privuče pažnju istupima na granici političke (i zakonske) tolerancije. Od početka previranja u Mađarskoj, krajem osamdesetih godina prošlog veka (prvi je javno zahtevao povlačenje sovjetskih trupa) do današnjih dana, menjao je parole i politička opredeljenja. Uključujući i preobraženje „njegovog“ Fidesa, od stranke liberalne orijentacije u konzervativno desnu stranku nacionalističkog opredeljenja. To mu je donelo niz etiketa, od političkog kameleona i populiste, do umišljenog „konzula“ Panonije.

Orbana porede s posleratnim idolom Imreom Nađom, streljanim 1956. godine, s Jožefom Antalom, jednim od vođa revolucionarnih komiteta te epohe, kasnijim premijerom Mađarske, ali i s diktatorom Miklošem Hortijem.

Čini se, Orban je od svega – ponešto. Prihvatio je demokratska načela u prvim godinama tranzicije. Spremnost da se osloni na ulicu pokazao je posle izgubljenih izbora – organizovao je ulične proteste pod sloganom „Otadžbina se ne može slati u opoziciju“. Najzad, nacionalističko poimanje dokazao je naumom o dodeli državljanstva i biračkog prava Mađarima izvan Mađarske (plan se dovodi u vezu s hortijevskom doktrinom o mađarskoj suprematiji u panonsko-karpatskoj regiji).

U međuvremenu, Viktor Orban se predstavlja kao – arhitekta (buduće) socijalne konsolidacije u državi. Druga poređenja odbacuje. Njegov stranački kolega i funkcioner Zolt Bajer, s partijskom legitimacijom broj pet, nije se libio da ukaže ko je krivac za Orbanov negativni imidž, komentarišući za list „Mađar hirlap“ da novinarima jevrejskog porekla ne bi trebalo dozvoliti da skrnave ugled nacije.

U portretu novog mađarskog mandatara ne bi trebalo izostaviti opis iz pera mađarskog književnika i filozofa Đerđa Konrada: „Orbanov primer upućuje na zaključak da demokratske slobode, nažalost, podrazumevaju i slobodu izbora da se iz štete ništa ne nauči.“

Miloš Kazimirović