Intelektualne karikature

U okviru ambicioznih novih projekata Muzeja savremene umetnosti Vojvodine u Novom Sadu, ovih dana izdvaja se i crtež-instalacija „Chalk Reality” rumunskog umetnika Dana Peržovskog (1961), a kako je reč o izuzetnom autoru ozbiljne internacionalne reputacije, njegovo predstavljanje zaista utemeljuje tezu „muzeja mašine koja proizvodi umetničke i kulturne događaje”.

Poznat domaćoj publici učešćem na međunarodnim izložbama koje su protekle decenije održane u Novom Sadu, Pančevu i Beogradu, Dan Peržovski se prvi put u našoj sredini predstavlja samostalnom izložbom. Ovaj novi rad nosi prepoznatljive osobenosti autorovog kreativnog principa sa dominantnim crtežom kojim produbljuje sopstveni kritički diskurs u odnosu na aktuelni kulturni, društveni i politički kontekst. Formiran u stvarnosti Istočne Evrope, a potom i svedok istorijskih promena u Rumuniji (1990), ali i potonjih turbulencija zemlje u tranziciji, on svoj umetnički rad profiliše, u prvom redu, kao svojevrsni politički aktivizam. O velikom iskustvu i praksi, mobilnosti i energičnosti Dana Peržovskog svedoče mnogi projekti in situ (u prostoru, prim. red.), on putuje po svetu da bi crtao jer, kako sam izjavljuje, svet poima kroz crtež. U tipologiji njegovog autorskog rada projekat in situ tipična je sinteza vremena i mesta – arhitekture prostora, kontekst kulture, istorije, društva, geografije, a realizuje ga u prostoru ili spolja, na prozorima, na ulici, zidu, podu. Isto tako, kao odgovorni intelektualac, on radi projekte/crteže koji su koncipovani da ne traju i ne čuvaju se (osim u formi dokumenta), a estetika optičkog nestajanja/propadanja jeste odgovor na kontekst vremena i opozit formuli tržišta umetnosti koja u sebi sadrži manje umetnosti a više tržišta.

Novosadska instalacija „Chalk Reality” jednostavno je vizuelno koncipovana, crtež kredom po školskim tablama prelio se u nekoliko slučajeva i na galerijski zid, kako umetnik najčešće radi, pojačavajući utisak ambijentalnosti. Mada sve na prvi pogled deluje jednostavno i ležerno, očito struktura projekta je pažljivo kontrolisana a crtež u svojoj elementarnosti (poput nekadašnje animacije „Linea”) omogućava jednostavnu, čitljivu i neposrednu komunikaciju. Ovaj rad Dana Peržovskog, nastao u prostoru nekadašnjeg Muzeja revolucije, može se čitati i kao vrsta otpora ideološko-potrošačkoj propagandi i paradoksima vremena. On je inicirao „razlomljeni pogled” sa „lakim” temama kao što su budućnost, kultura, politika, tehnologija/digitalni san, ekologija, uloga intelektualca, revolucija on/of, granice, identitet, edukacija.

Na pitanje kako pronaći sopstveno mesto i glas u svetu koji je zagušen globalnim i lokalnim haosom različitih vrsta, tabla sa naslovom „Others” inteligentno i lakonski izdvaja naše sopstvo u rečici you („ti”) koju predstavlja samo jedna tačkica. Kao zaustavljeni kadrovi animiranog filma, sintezom jezika stripa i grafita, duhovito, prestupničkim humorom i oporošću, u pojednostavljenoj formi mimikrijskog govora, autor usavršava vlastitu praksu angažovanog inteligentnog stava, izražavajući ono suštinsko i opominjuće.

Umetnost je za Dana Peržovskog jedna od poslednjih oaza slobode i kreativnosti što afirmiše i sopstvenim umetničkim radom.