Opasne zamke zaborava

Od našeg specijalnog izveštača
KAN- Sama završnica takmičarskog programa63. Kanskog festivala protekla je uz povišenu temperaturu koju su izazvala još dva politički angažovana filma, sa potpisima Rašida Bušareba i Nikite Mihalkova.

 Očekivalo se da će pred projekciju filma „Izvan zakona” francuskog reditelja alžirskog porekla Rašida Bušareba biti nevolja, jer se već pred početak festivala o njemu u Francuskoj žustro raspravljalo a da učesnici rasprave nisu ni videli film, pripadnici francuske desnice najavljivali masovne proteste „zbog ovog antifrancuskog propagandnog filma”, a reditelj uputio pismo javnosti u kojem je izrazio nadu da će njegovo učešće u Kanu proteći u „duhu uzajamnog poštovanja i u mirnoj atmosferi”.

Da atmosfera bude zaista mirna potrudili su se kordoni francuskih specijalaca koji su „okupirali” pristupe festivalskoj palati, a svaki je gledalac bio detaljno pretresan (potpisnici ovih redova policija je otvarala čak i karmin) na više punktova pre ulaska u Teatar Limijer. Protesta malog broja učesnika je bilo, ali na pristojnoj udaljenosti i ne uz veliku buku.

(/slika2)Šta je to što u Bušarebovom filmu uzbuđuje desničare? Pre svega to što Bušareb prikazuje neprijatne slike iz francuske kolonijalne prošlosti (od 1830. do 1962.), zataškavanu istoriju francuske politike prema Alžircima, masakar u Setifu (1945.) kada su francuska policija i lokalni Francuzi pobili oko dve hiljade demonstranata koji su zahtevali alžirsku nezavisnost, eksploataciju alžirskih useljenika u „Renoovim” fabrikama u Francuskoj, nemilosrdne obračune članova, od strane francuske tajne policije formirane, „Crvene ruke” sa pripadnicima alžirskog FLN-a (oslobodilački front) i svu butalnost delovanja francuske policije. Bušareb se drži istorijskih činjenica, ne štedi ni svoje zemljake, kritikuje i način delovanja i unutrašnju surovu hijerarhiju pripadnika alžirskog oslobodilačkog fronta u Francuskoj. Sve to kroz priču o tri brata i njihovoj majci, izgnanicima iz Alžira, njihovim različitim sudbinama a zajedničkoj želji – da Alžir vide kao nazavisnu državu na čije se tlo mogu vratiti. Bušarebov film je često predirektno ilustrativan što je često svojstveno političkim epopejama, ali je i zanimljiv za gledanje.

Epski je, ali baš u doslovnom smislu ove reči i novi film Nikite Mihalkova, nastavak njegovog Oskarom nagrađenog remek-dela „Varljivo sunce”, u kojem sada pod naslovom „Egzodus:Varljivo sunce 2”, ponovo na scenu izvodi generala Kotova i njegovu ćerku Nađu. Opet vizuelno raskošan, maestralno režiran i poetičan film koji udara i u srce i u stomak. Važan film – i u kontekstu zapadnjačkog pokušaja revizije istorije Drugog svetskog rata i značaja učešća i žrtava Sovjetskog Saveza i Rusije u njemu, i u kontekstu „unutrašnjih ruskih pitanja”, odnosa novih generacija ruske omladine prema sopstvenoj istoriji i suštinskim moralnim vrednostima. Ovo je i svojevrsno ponovno raščišćavanje sa Staljinom, staljinizmom i zabludama, kroz snažne dramatične scene Staljinovog žrtvovanja prvo svojih političkih protivnika – „stanovnika” sibirskih gulaga, a potom i sovjetske mladosti – devetnaestogodišnjih pripadnika elitne kremaljske garde, još u prvim mesecima rata na sovjetskom tlu.

Ovo je opet i dirljiva priča o odnosu između oca i ćerke i njihove beskrajne ljubavi. Jedina ozbiljna mana „Varljivog sunca 2” jeste što deluje nedovršeno, jer se njegov definitivan kraj očekuje u sledećem nastavku „Varljivom suncu 3” koji će najverovatnije biti prikazan na predstojećem Venecijanskom festivalu. U filmu osim Mihalkova u ulozi Kotova, Olega Menjšikova (KGB major Arsentijev) i plejade sjajnih ruskih glumaca, ulogu ćerke Nađe –koju pamtimo kao onu preslatku devojčicu iz prvog dela, a sada vidimo kao pionirku iz Staljinovih pionirskih logora– nezaboravno ponovo tumači Nikitina ćerka Nadežda Nađa Mihalkova. Svoj vidljivi doprinos filmu dao je i naš montažer Svetolik Mića Zajc, koji trenutno montira novi nastavak.  

Novi film Nikite Mihalkova neki su već nazvali „proputinovskim filmom”, u Rusiji gde je već prikazan izaziva polemike, ali ono što je najvažnije film nikoga ne može da ostavi ravnodušnim. U Kanu je prikazan kao predposlednji film u takmičarskom programu, a u Teatru Limijer je doživeo ovacije publike koja je dugo stajala na nogama...

Pred sam kraj takmičenja viđen je i novi fantazmogoričan film tajlandskog reditelja i vizuelnog umetnika Apičatponga Verasetakula (takođe jedan od kanskih laureata za filmove „Tropska bolest” i „Blaženo tvoj”). „Ujak Bunmi koji priziva svoje prošle živote” je film za poštovanje, vizuelno intrigrantan i sav satkan od čudesne igre realnog i surealnog, kroz priču o čoveku koji kroz svoje prošle živote traga za uzrocima svoje bolesti...

Za sam kraj ostavljen je film „Nežni sin” mađarskog reditelja Kornela Mundrucoa („Delta”), koji je ostao negde zaglavljen u autorovom poigravanju sa žanrom horor filma.

Već su poznate i prve oficijelne i neoficijelne nagrade. Pobednik programa „Izvestan pogled”, prema odluci žirija kojim je predsedavala francuska rediteljka Kler Deniz, jeste južnokorejski film „Hahaha” Honga Sansua. Članovi žirija kitike Fipresci, na opšte iznenađenje, svoju nagradu dali su francuskom filmu „Turneja” Matju Amalrika, dok je Ekumenski žiri za najbolji film proglasio „O bogovima i ljudima” Gzavijea Buvoa i nagradio još i filmove „Poezija” Li Čang Donga i „Još jedna godina” Majka Lija.

Podsećanja radi, male ali važne nagrade pripale su i srpskim rediteljima. Dane Komljen osvojio je treću nagradu u takmičarskom programu studentskih filmova Sinefondasion (predsednik žirija bio je Atom Egojan), dok je Srdanu Goluboviću pripala nagrada za najbolji projekat („Krugovi”) u kanskom Ateljeu.

Ovogodišnji 63. Kanski festival posle ceremonije dodele nagrada biće svečano zatvoren projekcijom filma „Drvo” Džuli Bertučeli, u kojem igraju Šarlota Geinzburg i Morgana Dejvis.