Vertikalno proširene porodice

Modernizacija i socijalni razvoj u evropskim zemljama dovode do pada tradicionalnosti. U postsocijalističkoj Srbiji, socijalni razvoj i retradicionalizacija su, međutim,deo jednog istog difuznog socijalnog obrasca opstanka.

Jedan od elemenata procesa retradicionalizacijeje i snažan upliv tradicionalnih – vertikalno proširenih porodica (VPP) u porodičnu strukturu Srbije. Dosadašnja istraživanja i procene na osnovu statističkih podataka pokazuju da je vertikalno proširena porodica zastupljena u Srbiji sa oko 30 odsto – takva jeskoro svaka treća ili oko pola miliona porodica. VPP sesastoji od najmanje dve porodice: 1. roditeljske, cele ili sa jednim starim roditeljem, koja se nalazi pri vrhu hijerarhije, i 2. mlade porodice, najčešće sina, u donjem delu hijerarhije.(/slika2)

Tradicionalna porodica postoji u svim tipovima naselja,i u selu i u gradu, ačeste su VPP u soliterima u novim modernim naseljima (pa i u Beogradu). Ovaj tradicionalan porodični oblik postoji i na svim nivoima obrazovne hijerarhije – u njoj žive pojedinci s najnižim obrazovanjem alii oni s najvišim, pa i doktori nauka. I konačno, u tradicionalnoj porodici žive pojedinci na svim nivoima profesionalne hijerarhije, od čistača cipela do univerzitetskih profesora.

Veoma različiti načini preživljavanja u Srbiji, saenormnim prisustvom tradicionalne porodice, imaju protivurečan efekat na društvo. S jedne strane, usporavaju procese modernizacije, urbanizacije, emancipacije srednje-klasnih porodica i obrazovanih pojedinaca koji pripadaju srednjoj klasi, posebno žena i mladih, vezujući ih za širusrodničku grupu. S druge strane, deluju kao socijalni kapital. Naime, ukupni globalni uslovi emituju suviše rizika, do nivoa ugrožavanja golog opstanka njegovih građana. Tradicionalna porodica pokazuje relativno pozitivno dejstvo, kao srodnički resurs koji uključuje i čuva, spasava od još snažnije isključenosti i većih rizika. Konzervativnost i tradicionalnost VPP u uslovima opšte isključenosti pojedinca iz društvapreobražava se u humanu funkciju uključivanja u procese srodničke brige, očuvanja života i zdravlja.

Ovaj socijalni proces deluje kao amortizer ekonomskih rizika, siromaštva i socijalne isključenosti nezaposlenih. VPP nema razvojnu ulogu, ali ima humanu, socijalnu – ulogu održavanja života i zdravlja, reproduktivnu funkciju ublažavanja niskog prirodnog priraštaja rastom nivoa bračnosti, negativnih posledica visokog stepena nezaposlenosti. VPP nastupa kao subjektzbrinjavanja osiromašenog stanovništva postsocijalističke Srbije, kao broker između osiromašenih pojedinaca svih nivoa socio-profesionalne i obrazovne strukture i urušenih, razorenih institucija društva.

Geografski fakultet u Beogradu