Majstori skrivenog ubeđivanja

Bijenalna izložbagrafičkog dizajnau Srbiji pod nazivom Grifon održava se ove godine po osmi put, potvrđujući opravdanost ovakve manifestacije u sredini čije su potrebe za grafičkim dizajnom sve veće,a uticaj grafičkih dizajnera sve moćniji. U okolnostima u kojima je došlo do eksplozije tržišta i tržišnog mišljenja,uloga grafičkog dizajna postaje sastavni i nezamenljivi deo plasiranja robe i ideja, ubeđivanja u kvalitet i osobenosti svake vrste proizvoda. Iako se razvio iz grane koja se nazivala primenjenom umetnošću, iako neretkodostiže vrhunske vizuelne domete i kreira ostvarenja koja ulaze u istoriju,razlikuje se od tzv. čiste likovne umetnosti po nameni, nameri, uzroku nastajanja kao i sredstvima kojima se služi.

U čemu je, pak, specifičnost grafičkog dizajna u odnosu na industrijski dizajn, dizajn enterijera, dizajn mode, i svake druge grane koja se naziva „dizajnom“? Pre svega u trenutnom delovanju na gledaoca, u delovanju koje se čak nesvesno vizuelno ostvaruje. Ta mogućnost prvog utiska koji postiže cilj povezana je ne samo sa ljudskom fiziologijom već i sa vrlo složenom psihologijom potencijalnog konzumenta. Svesni ove činjenice, grafički dizajneri zajedno sa stručnjacima za marketing razradili su čitav metod uticaja koji mobiliše kako univerzalne ljudske emocije i moć percepcije, tako i specifičnosti pojedinih sredina, njihove navike, potrebe, stereotipe koji njima vladaju, ukupni sadržaj njihove kulture življenja.

Manipulacija koja potom sledi je „prijateljsko ubeđivanje“ (jer grafički dizajn je uvek ubeđivanje bez obzira da li se radi o znaku, reklamnom plakatu, TV spotu ili hartijama od vrednosti). Čak i pismo, izabrani font, tipografsko pismo ili kaligrafija smišljeno su korišćeni u celini vizuelnog efekta koji treba da ostvari svoj cilj. Na ovaj način grafički dizajn postavlja standarde ne samo vizuelnog jezika, već i ukupnog ukusa sredine kojoj se obraća, podiže nivo prohteva. Ako pri tome i uniformiše ukus i zahteve, znači da je moć ubeđivanja dovoljno snažna da stvori veliku grupu potrošača materijalnih dobara, političkih ideja, ali i kulturnih događaja. Iako se obraća jasnim vizuelnim jezikom grafički dizajn deluje kao „skriveno ubeđivanje“ (termin Vansa Pekarda). Druga specifičnost ove grane je upravo vizuelni jezik, vizuelna komunikacija. Ona se ostvaruje lako prihvatljivim likovnim porukama a njihov semiotički kontekst uveliko zavisi od primaoca. Brzina te komunikacije koja se odvija pomoću znakova uspostavlja trenutno razumevanje između pošiljaoca i primaoca.

Grafički dizajn je uvek izraz i merilo vremena u kome nastaje kao i sredine kojoj je namenjen. Ovogodišnja izložba Grifon jasna je slika trenutnog stanja, tržišta koje se sve više razvija, sredine koja podstiče potrošnju i konkurenciju, ali, i pre svega, profesionalizma učesnika. Ove godine ih je više nego ranije (56), a izlagačke kategorije su brojnije u skladu sa novim uslovima i tržišnim ambijentom. Sve je više stručnjaka koji dolaze iz različitih sredina. Pored Fakulteta primenjenih umetnosti koji je bio i ostao dominantna škola za obrazovanje grafičkih dizajnera osnovane su i škole u Nišu, Kragujevcu, Viša škola za dizajn i druge. Tako je stvorena povoljna klima koja je rezultirala pojavom mnogobrojnih autora. Raznovrsnost njihovih pojedinačnih izraza ipak dozvoljava da se stekne utisak o načinu razmišljanja u okviru struke. Čist, jasan, direktan, koncizan vizuelni jezik dominantan je na izložbi bez obzira na stilska opredeljenja autora i naručilaca. Više nije potrebno odvajati „naše“ i „svetske“ dizajnere već isticati uspešna ostvarenja i imena koja su do njih došla.

U sadašnjem svetu globalnih korporacija i komunikacija dizajneri iz Srbije učestvuju na tržištu radne snage, na tržištu ideja sa dovoljno znanja, lucidnosti i profesionalizma. Pojedina imena poput Miloša Ilića, Slavimira Stojanovića, Boruta Vilda, Danijele Paracki već su označila sliku grafičkog dizajna u Srbiji, ali je i mnogo mlađih autora poput Igora Oršolića, Vedrana Erakovića, Olivere Batajić i drugih koji intenzivno deluju u ovoj oblasti. Ono što je na ovoj izložbi još primetno, to je sve brojniji nastup ateljea, studija koji nastupaju timski, ne ističući pojedine ličnosti već grafički dizajn kao poslovnu delatnost i sastavni deo tržišta (Fried pictures, A3 Format, Agencija Comma, Metaklinika, Kontra Studio). Ako časopisi Kvadart, Tabu, Signum, Tipograf koji izlaze uglavnom zahvaljujući entuzijazmu pojedinaca, doprinose informisanosti, promociji i usavršavanju naših dizajnera, izložbe pojedinih autora kao i već tradicionalni Grifon pomažu da se stvori atmosfera u kojoj će se u punoj meri afirmisati ova grana dizajna i promeniti stav prema autorima. Pojedine stvaraoce moguće je pratiti kroz vreme na izložbama Grifona, pojedini se javljaju prvi put, a naziv jedne od kreativnih agencijaCouncil for NewThinkingkao da je oznaka savremenog srpskog dizajna.

U vremenu u kojem su političke opcije sve manje profilisane i u kome caruje najčešće divlje tržište, superiornost struke dolazi do punog izražaja, a ova izložba postavlja standarde profesionalnog ponašanja.