Šumni govor oblika

Svakim novim pesničkim poduhvatom Milosav Tešić potvrđuje mišljenje nekih savremenih versologa da njegove strogo komponovane knjige predstavljaju svojevrsni "signal visokih artističkih aspiracija", posebno u savremenom trenutku aktuelnog srpskog pesništva koje, čini se, sve više zanemaruje ritmičko-melodijski aspekat poezije, bez obzira da li je reč o pesmama pisanim u tzv. vezanom ili slobodnom stihu, odnosno nekom od tipova pesme u prozi.

Tešić naprosto uvek daje prvenstvo vezanome stihu i pojedinim stalnim pesničkim obrascima, osobito onima romanskog porekla, čime doprinosi otvaranju ka složenijim izazovima klasičnog i modernog evropskog konteksta, ali i vlastitom obogaćivanju i preoblikovanju srpske pesničke tradicije od romantizma, preko modernizma do danas.

U tom smislu, slično prethodnim knjigama "Krug račanski, Dunavom" (1996, 1998) i "Sedmica" (1999), u najnovijoj "Dar i kob" autor ispisuje nove varijante najpoznatijih srpskih metara. Ovde pesnik nastoji da kanonizuje novu formu amfibraškog dvanaesterca i Kostićevog dramskog, jampskog deseterca da bi ostvario što veću "meru poroznosti" u zvučnim međuprostorima reči i stiha. Time je najvećma postignut visok stepen saglasja između melodioznosti i fleksivnih (gramatičkih) oblika reči.

Upravo "Dar i kob" kako po svom unutrašnjem sklopu tako i na nivou mikrocelina i pojedinačnih pesama sintetizuje i različite pesničke postupke koji tvore neku vrstu "mističkog rukopisa", oslonjenog na onomatopejski "šumorit prevod šumorenja leski". Zbog toga postupci eliptiranja, redukcije, jezičkog hermetizma i konstruktivnosti, uz harmonsko variranje i značenjsko suprotstavljanje tematsko-motivskih jedinica tvore i jednu novu poziciju lirskog "ja" ili glasa. To je osobito prisutno u središnjem sonetnom ciklusu "Šumna rukovet" koji sadrži 32 soneta razvrstanih u pet zasebnih celina, ali i u završnim izdvojenim celinama u kojima opet preovlađuju pesme ispisane u amfibraškom dvanaestercu ("Žeravija", "Šumor leskovog čestara"), kao i u izuzetnoj "Zapevci crnog gloga" u asimetričnim osmercima.

Uvodna poemična pesma "Kalopera Pera" (amfibraški dvanaesterac, ritmički razgiban) sadrži kao podtekst poznatu obrednu pesmu koja se asocijativno račva ka mitologiji i mitu, nacionalnoj istoriji, geografiji, prema književnosti i umetnosti, osobito onoj tradiciji koju su kod nas stvarale žene, pa se može reći da je u znaku ženskog načela. A taj princip u Tešićevoj poeziji po pravilu simbolizuje ono plodotvorno i svetlosno, životodarno načelo koje feminizuje i obogotvoruje čitavu prirodu i uslovljava odnos čoveka/muškarca prema njoj.

Nasuprot tome, muški doživljaj je taman, teskoban i trnovit, on je "samac slog,/žrtvenik zvuka – zvučan sud", ubogi mag i žrec, onaj kome je pevanje iako dar, tek "kazne trajne taman vir" ("Zapevka crnoga gloga"). Zbog toga uvodna duga pesma "Kalopera Pera" ima u osnovi i moguće intertekstovno upućivanje na staroslovensku mitološku borbu između Peruna i Velesa, dobra i zla, svetlosti i tame.

U "Šumnoj rukoveti" jedinstvena ideja soneta se u izvesnom smislu "preselila", izmestila iz središta pesničkog teksta na njegove rubove, dok je neposredno prisutan lirski glas supstituisan svojevrsnim lirskim monolizima podneblja bilja, floralnog carstva, od kojih svaka ima posebno značenje u našoj mitologiji. Tako je Kostićev dramski jampski deseterac ovde preobražen u lirsko stihovno načelo koje objektivizuje sliku, govor i sudbinu različitih biljaka i drveća i njihovo tajanstveno bivstvovanje između života kao dara i kobi, fatuma propadljivosti, minljivosti i neumitnog nestajanja.

Stoga se npr. soneti žalosne vrbe, belog gloga, plavog jorgovana ili zrelog oraha mogu tumačiti kao svojevrsni Eliotovi "objektivni korelativi" u kojima – to se vidi osobito iz pesama ispevanih u drugoj vrsti stiha ("Trešnja", "Jagorčevina") – lirski glas vodi neku vrstu unutrašnjeg, skrivenog dijaloga sa svojim simboličkim dvojnikom ili dvojnicom.

Ovi spoljašnji preobražaji forme nisu primetni samo na nivou maksimalno sapetog stiha, već i metaforičkih polusloženica, složenica i genitivskih sintagmi, završnih jednosložnih reči koje su često eliptirane (slut, zlat, blist, zgar), sintaksičkih preokretanja, paranomazije ili retorskih pitanja, što svakako katkada znatno otežava naše razumevanje teksta. U melodijskoj ravni recepcije oni svedoče o slikama "dublje neke muzike s neba" i protivrečnog duševnog doživljaja o kobi "docvetavanja vremena", kao i o usudu pisanja, metatekstualnoj pratilji Tešićevih pesama. Onog istorijskog udesa u kome je čovek prisiljen da živi neprestano strepeći ali i onog mitskog pravremena  sa kojim je jednom bio zauvek sjedinjen u "šumljenju opštem": "Blagostiv glas je beli slez:/ jer putokazi nisu put/ u spas, no nesrećin su kod/ da zabravi se paklen sklop". Ako je poezija, pogotovo Tešićeva, ujedno i osobiti jezički dar koji ničim ne očekuje da bude uzvraćen, tada kob može biti i metafora naših posvećeničkih a mukotrpnih rituala čitanja.