Prvi urednik novina

Biografije istaknutih ličnosti kao književno i istoriografsko štivo od najranijih vremena je veoma popularna vrsta. U istorijskoj nauci biografijama se razreševaju dileme o ulozi i značaju pojedinca u nekom prelomnom događaju ili procesu. Ukoliko je pojedinac bio na istaknutijem položaju, to je potreba za pisanjem biografije veća. Na žalost, srpska istoriografija nije se na dostojan način odužila istaknutim pojedincima, pa mi danas nemamo biografije svih vladara, mada je, istine radi, poslednjih godina štampano nekoliko zapaženih dela tog žanra.

Knjiga Radoša Ljušića Orijentalni novinar, evropski političar Dimitrije Davidović (1789-1838), jedna je, možemo slobodni reći, u nizu biografija ovog istaknutog istoričara. Ljušić posebnu pažnju poklanja biografijama znamenitih ličnosti srpskog naroda 19. veka. Napisao je po mnogim kriterijumima najbolju biografiju vožda Karađorđa, koja je za deset godina doživela tri izdanja. Zatim biografiju kneginje Ljubice, Milana Obrenovića, vojvode i komandanta Rudničke nahije, Atanaska Mihailovića....

Sudbina ili slučajnost htela je da dva pogranična dunavska grada, u dvema državama, Austriji i vazalnoj kneževini Srbiji, budu presudni za Dimitrija Davidovića, novinara i državnika iz vremena prve knez Miloševe vladavine: Zemun (mesto rođenja) i Smederevo (mesto upokojenja). Između dva tako naslovljena poglavlja, Radoš Ljušić je svoje široko poznavanje istorije Srbije 19. veka pretočio u uzbudljivu priču o jednom od najistaknutijih političara Srbije.

Rođen u Zemunu u godini izbijanja Francuske revolucije, 1789. godine, Dimitrije Davidović je u mladosti bio zadojen revolucionarnim idejama, koja su, u vreme njegovog školovanja, dopirala do dalekih austrijskih granica. Jedna od tih ideja rodoljublje (nacionalizam, patriotizam) posebno je uticala na oblikovanje Davidovićevog idejnog sklopa. Na početku i na kraju knjige Ljušić ističe: "Rod i Otečestvo su reči koje je uvek pisao početnim velikim slovom, ističući time svoje rodoljubive namere".

A srpska država, njena obnova i uređenje bile su na početku kada je Davidović 1822. godine prešao u Srbiju. Do tada nesvršeni student i prezaduženi novinar bio je u Beču aktivni član kruga srpskih knjigoljubaca kojem su pripadali još i Dimitrije Frušić, Vuk Karadžić, Jernej Kopitar, i jedno vreme Stefan Živković Telemah. Tu u prestonici Austrije, Davidović je 1813. pokrenuo prve srpske novine u 19. veku Novine serbske i prvi almanah Zabavnik. I u Srbiji kneza Miloša kojom su vladali surovi običaji, neizvesni državni status i neuređeni pravni odnosi Davidović je po mnogo čemu bio prvi. Bio je dugo godina prvi knežev sekretar, prvi urednik novina u obnovljenoj Srbiji i prvi pisac Ustava Srbije.

To Davidovićevo prvenstvo u Srbiji bilo je mera njegovog karaktera i mera njegovog poimanja dužnosti. Zapadnjaštvo koje je nosio u sebi bilo je u kontrastu s orijentalnom sredinom u kojoj je delovao. Bio je na početku predmet podsmeha u knez Miloševoj okolini kada je u kafu dodavao mleko, kritkovan što je posle dobijanja Hatišerifa 1830. razvio čalmu uveren da je tursko doba prošlo i, najzad, što je sačinio liberalni (zapadnjački) Sretenjski ustav koji je označen kao "francuski rasad u turskoj šumi". Ali, to je bila Srbija 20-ih i 30-ih godina 19. veka u kojoj se vekovima taloženi Istok počeo da povlači pred prodornim Zapadom.

Lako, "bez mržnje i strasti", Radoš Ljušić je ispisao 166 stranica biografije Dimitrija Davidovića, čoveka koji je zarad lične sreće i materijalnog blagostanja, svoj život posvetio Rodu i Otečestvu. To nije mogao svako i u tome je njegova veličina.

Otuda i reči Milovana Đ. Milovanovića koje Radoš Ljušić navodi kao moto: "Život Dimitrija Davidovića jeste za naš narod puna knjiga".