Postbrehtovski mjuzikl za utehu

Protagonistkinja predstave „Izabelina soba” je devedesetogodišnja, slepa Izabela (Vivijan de Monk), čija se biografija ispisuje hronološki, od 1910. godine do početka 21. veka (tekst i režija Jan Lauers). Scensko oblikovanje fragmenata iz njenog privatnog života prepliće se sa slikanjem brojnih užasa društveno-političke istorije dvadesetog veka (ratovi, ekonomske krize), a izdvajaju se teme kolonijalizma, istorijskog i kulturnog nasleđa, relacije između sećanja, zaborava i smrti, istina i laži, seksualnosti i ljubavi.

„Izabelina soba” je specifična posveta priči, imaginaciji, teatralnosti. Glumci igraju sa vidnom distancom, uz oslabljene mogućnosti identifikacije sa likovima – pored Izabele, akteri su njeni životni saputnici, prijatelji, ljubavnici. U predstavi se neprestano radi na onemogućavanju iluzije, što dovodi do autorefleksije i analize samog čina igranja – izvođači direktno uvode u likove i radnju, saopštavaju se počeci činova, upotrebljavaju se mikrofoni koji imaju funkciju otuđenja. Za dramaturško-rediteljski postupak su karakteristični i iznenadni prekidi radnje plesnim tačkama, dranjem, naglim, ponekad pamfletskim izjavama.

Ta vrsta grube direktnosti, uvođenje elemenata treš estetike sa autoironičnim značenjem, kao i duboka povezanost sa matricama pop-kulture, podseća, na primer, na rad Renea Poleša, ranije predstavljen na Bitefu. To je sve, naravno, Brehtovo nasleđe, odnosno Lauersova poetika se može odrediti kao postbrehtovska (i postdramska, istovremeno). Lauers u toj, naizgled raštimovanoj, a zapravo jasno koncipiranoj i strogo kontrolisanoj formi, pronalazi vrednosti pozorišnog jezika, njegovu istinitost i neukaljanost, u našem vremenu brojnih laži i iluzija: medijskih, tržišnih, političkih, ličnih.

Izuzetno značajnu funkciju u predstavi imaju muzika i songovi (kompozitor Hans Peter Dal).

Dosta blisko rediteljskoj poetici Krištofa Martalera, pevanje ima ritualan smisao, ono ujedinjuje aktere, ostvaruje njihovu potrebu za harmonijom. Songovi materijalizuju osećajnost, pesme predstavljaju stvarnu, punu i gustu međuljudsku komunikaciju, za razliku od govora koji doživljava slom. Disfunkcionalnost govora, kao sredstva izražavanja, posebno se pokazuje u scenama u kojima se simultano govori i peva.

Govor je inferioran, on zakazuje, posustaje. Taj problem se tretira i mešanjem engleskog i francuskog jezika – akteri i konkretno i simbolički govore različitim jezicima. Sa druge strane, pesma je nešto ujedinjujuće, stvarno, prodorno, gotovo fizički opipljivo, zbog poetičke snage koju ima. Ona je sredstvo emotivne katarze, ispovesti, utehe, izbavljenja, kroz nju se kanališe i otupljuje bol, ona ima rascvetanu dionizijsku moć, ukazuje na plodnost i neiscrpnu životnu vitalnost.

„Izabelina soba” je krajnje lična ispovest Jana Lauersa, motivisana smrću njegovog oca i potrebom za suočavanjem sa bolom, kao i sa nasleđenom krivicom kolonijalizma (predmeti koji su izloženi na sceni, raznorazne afričke amajlije i mumije, autentični su, vlasništvo Lauersovog oca). Lik Izabele se može shvatiti kao Lauersov alter ego – ona poseduje ogromnu strast i neutoljivu žeđ za životom. Iako se u predstavi najviše govori o traumama i greškama, ona nosi jednu bajkovitu vedrinu i neobični optimizam koji izbija iz svih kanala igre, preplavljuje je svojom zaraznom nežnošću. Bolovi i strahovi su gubici vremena, ponavljaju akteri, kao neki refren, opčinjavajuće snažan i istinit, podsetnik na krhkost i prolaznost života, kao i na neophodnost da se sačuva od udaraca brojnih iskušenja.