Bes dece devedesetih

Vinovnici nasilja na beogradskim ulicama pripadaju subkulturi mladih u čijem vrednosnom sistemu dominiraju šovinističke vrednosti i koji sukob s policijom doživljavaju kao neku vrstu ekstremnog sporta koji nudi mogućnost kolateralne dobiti u vidu pljačke. U njihovom vrednosnom sistemu hapšenje i odlazak u pritvor smatraju se dobijanjem ordena za hrabrost i načinom da se napreduje u hijerarhiji svoje navijačke grupe ili desničarske organizacije, ocenjuje dr Zoran Milivojević, psihijatar i psihoterapeut koji ističe da prilikom analize nemilih događaja koji su uzrokovani Paradom ponosa treba izbeći zamke psihologiziranja i fokusirati se na društveni aspekt ovog događaja:

– Devedesete godine i građanske demonstracije sa režimom Slobodana Miloševića legitimisale su ulicu kao mesto i način obračuna sa neistomišljenicima. Došla je nova generacija koja je o protestima slušala od svojih roditelja, čije su priča varijacija na temu „kako je to izgledalo kad smo se mi tukli sa policijom”. Ta subkultura mladih oseća se prilično zanemareno od države koja se bavi sobom, Kosovom i popravljanjem svog imidža u svetu i zbog toga se između sebe organizuje u grupe koje funkcionišu po plemenskom principu i hijerarhiji i koje se sukobljavaju sa državom, demonstrirajući svoju snagu, hrabrost i odvažnost. Njihova želja bila je da razbiju Paradu ponosa, a kada to nisu uspeli pomerili su svoju agresiju na simbole države koja štiti učesnike te manifestacije – otuda napad na sedišta DS i SPS i mamograf koji je imao logo TV B92 koju oni doživljavaju kao neprijateljsku.

Dr Dobrivoje Radovanović, psiholog i kriminolog ističe da pripadnici subkulture podzemlja kojoj pripadaju vinovnici nereda na beogradskim ulicama najveću mržnju, netrpeljivost i agresiju usmeravaju prema cinkarošima, homoseksualcima i silovateljima.

„Ti ljudi žestoko osuđuju homoseksualce, ali se istovremeno i bave sa njima, jer imaju potrebu da ih biju. Dubinska psihologija nas uči da osobe koje imaju potrebu da se obračunavaju sa homoseksualcima i sami imaju homoseksualne porive, ali sociopsihološka analiza profila ovih izgrednika govori da su to osobe koje imaju šovinističke vrednosti i glorifikuju svoju naciju. Ko je usadio te vrednosti u glave mladih ljudi? Veliku odgovornost snose političari, mediji i vršnjačke grupe. Naravno da neke porodice vaspitavaju svoju decu u duhu glorifikacije sopstvene nacije i usađuju im u vrednosni sistem mržnju prema Romima, crncima i pripadnicima manjina, ali primarnu odgovornost za ekstremističke stavovi mlade generacije ipak snose političari, koji su tokom 90-ih godina sejali mržnju prema pripadnicima susednih i evropskih naroda. O tome ilustrativno svedoče socijalno-psihološka istraživanja da većina mladih ljudi u našoj zemlji svoju naciju smatra superiornom u odnosu na ostale i u odbrani te teze koriste argumente tipa „mi smo prvaci sveta u košarci – tenisu – vaterpolu’ a taj sistem vrednosti često se graniči sa fašizmom”, naglašava Radovanović.

Iz anonimne mase huligana naš sagovornik izdvaja dva profila nasilnika – jedan je pripadnik navijačke grupe, a druga je pripadnik desničarskih organizacija sa vrlo čvrstim šovinističkim vrednostima. Zajednička im je velika doza agresivnosti i mržnja prema vlasti koja ih sputava da svoju agresiju usmere ka svim ljudima drugačije orijentacije i mišljenja.     

Sociolog Boris Jašović kaže da su vinovnici vandalskih nereda – izdanci patrijarhalnog i tradicionalnog društva u kome se porodica smatra za najveću  vrednost i najvažniju društvenu institucija i u kome se homoseksualizam tretira kao bolest, a te vrednosti se prenose sa generacije na generaciju. Agresija i nezadovoljstvo predstavljaju i bunt protiv socijalnog stanja, a porodice iz kojih potiču ti mladi ljudi su sa jednom ili obe noge u socijalnoj bedi, a svaka društvena kriza zaoštrava tradicionalne vrednosti, napominje naš sagovornik, koji dodaje da je Parada ponosa bila „inicijalna kapisla” da se to nagomilano nezadovoljstvo izlije.

– Treba imati na umu da vinovnici ovih nereda pripadaju generaciji koja je rođena i odrasla u zemlju opasanoj viznim sankcijama i koji nikada nisu prešli granice ove zemlje i bili u prilici da vide kako izgledaju njihovi vršnjaci u evropskom komšiluku. Decenija socijalne zatvorenosti uticala je na porast ksenofobije, bombardovanje je samo zaokružilo to osećanje snažne mržnje prema strancima, ali je problem u tome što se ta netrpeljivost prema strancima „prelila” na netrpeljivost prema pripadnicima manjina – Romima i homoseksualcima. Potencijalni objekat agresije postaju svi koji su po bilo kom osnovu različiti, a homoseksualci su najtransparentniji dokaz te različitosti, jer njihova seksualna opredeljenost udara na same temelje tradicionalizma. Ne treba zanemariti ni glasnu osudu Parade ponosa od Srpske pravoslavne crkve, s obzirom na to da je crkva jedan od kamena-temeljaca tradicionalnog društva i njegovo vezivno tkivo – zaključuje Boris Jašović.

Katarina Đorđević