Budimpešta na ulicama

"Politika najnižih poriva i radikalizam nisu put kojim bi Mađarska trebalo da ide, već su to politička i privredna stabilnost i reforme... Vlada neće promeniti svoju politiku, niti odustati od najavljenih mera", bio je odlučan premijer Ferenc Đurčanj na jučerašnjoj sednici vlade, posle druge dramatične noći na ulicama Budimpešte i ponovljenih sukoba policije sa demonstrantima.

Bilans dvodnevnih nereda u glavnom gradu Mađarske, neposredno podstaknutim premijerovim priznanjem da je njegova socijalistička vlada smišljeno obmanjivala birače kako bi ih pridobila na proteklim aprilskim opštim izborima, još se svodi, a prema nepotpunim podacima preksinoć je nekoliko desetina ljudi povređeno i više od sto uhapšeno.

Policijski zvaničnici su priznali da su u ponedeljak uveče bili zatečeni masovnošću protesta i nespremni za intervenciju, pa je prve noći nereda, između ponedeljka i utorka, među 150 povređenih bilo čak sto policajaca. Snage bezbednosti su se u međuvremenu konsolidovale, na ulice su izvedene i konjičke jedinice koje su blokirale centar grada i koristeći suzavac intervenisale u trenutku kada su militantni demonstranti, preksinoć oko ponoći, krenuli na sedište vladajuće Socijalističke partije.

Prema navodima policijskih funkcionera, što potvrđuju i novinski izveštači, demonstracije deset hiljada ljudi, u utorak uveče na Trgu Košut, protekle su mirno, ali su se iz mase izdvojile manje grupe huligana za koje u policiji kažu da su to fudbalski navijači privođeni i ranije zbog izazivanja nereda na stadionima.

"Ono što se dogodilo nema nikakve veze sa političkim protestom, već je reč o čistom vandalizmu, krivičnom delu koje bi trebalo najoštrije kazniti", rekao je ministar pravosuđa i unutrašnjih poslova Jožef Petreci, čiju ponuđenu ostavku premijer Đurčanj nije prihvatio.

Mada su sve parlamentarne stranke osudile izgrede, šef vlade zamerio je političarima što nisu bili izričitiji u svom protivljenju nasilništvu kao sredstvu ostvarivanja političkih ciljeva. Kritika se, prema oceni izveštača, prevashodno odnosila na Viktora Orbana, lidera opozicionog Saveza demokratske omladine (Fides) čiji su pripadnici bili u prvim redovima protesta tražeći Đurčanjovu ostavku.

"Lažove, lažove", prozivali su demonstranti premijera čija je izjava o obmanjivanju sada predmet najrazličitijih tumačenja i komentara. I dalje se ne zna kako su njegove reči ("lagali smo ih stalno") izgovorene i snimljene na zatvorenom partijskom skupu dospele u medije. Postoje i mišljenja da je Đurčanj sam pomogao da traka procuri kako bi se javnost direktno suočila sa pravom istinom o stanju mađarske ekonomije i onim što mora da bude preduzeto, a to je čitav niz nepopularnih mera.

Ceo skandal već se odrazio na rejting vladajuće stranke, što pokazuju i rezultati anketa, a posledice će biti još vidljivije na lokalnim izborima 1. oktobra.

--------------------------------------------------------------------------

Podrška političkim sukobima

Novi Sad –Mađarska desničarska stranka "Pokret 64 županije" osnovana je početkom 2001. godine pošto se frakcija koju je u ultradesničarskoj partiji MIEP (u prevodu, Partija mađarske istine i života) predvodio tadašnji portparol Laslo Torockaj razišla sa stranačkim liderom Ištvanom Čurkom zbog zanemarivanja nacionalne prošlosti.

Novinar i glavni i odgovorni urednik "Mađar jelena" (Mađarska sadašnjost) Laslo Torockaj, čiji su se roditelji polovinom šezdesetih iselili iz Sente u Segedin, osnovao je "Pokret 64 županije". Ova partija, kako joj se u imenu ističe, zalaže se za stvaranje Mađarske u granicama do Prvog svetskog rata. Pored Erdelja u Rumuniji, u sastav te Mađarske ucrtan je "delvi dek" (južni kraj, kako se naziva Vojvodina), deo Slavonije, Prekomurje (Murska Sobota i Lendava) u Sloveniji i jedna trećina Slovačke. Zbog otvorenih aspiracija prema Slovačkoj Torockaj je pre dva meseca proteran na pet godina, a političko delovanje ogranka "Pokreta 64 županije" u toj zemlji je zabranjeno.

Prvu stranačku promociju u Srbiji Torockaj je napravio aprila 2003. godine na obeležavanju susreta honveda (ratnih veterana Mikloša Hortija koji su se borili za račun Hitlerove Nemačke na ruskom frontu) u redakciji "Mađar soa", u Novom Sadu. Pre dve godine Torockaj je zbog tuče sa neistomišljenicima na Palićkom jezeru – kada je ogranak njegove stranke u Vojvodini, koji predvodi Tihomer Lavro,  na jednoj od brojnih aktivnosti održao zbor na kojem su deljene karte tzv. severne multietničke regije koja "treba da se izdvoji iz Vojvodine" – proteran iz naše zemlje sa zabranom ulaska na godinu dana. Posle isteka te kazne, pozivajući se na poreklo i državljanstvo roditelja, zatražio je državljanstvo od naših vlasti.

Do vanrednih lokalnih izbora, pre pola godine, u Starom Bečeju, "Pokret 64 županije" u koaliciji sa strankom Pala Šandora i Srpskom radikalnom strankom bio je na vlasti.

Posle višemesečnog izveštavanja sa Kosmeta, u dva navrata, krajem 1998. i u jesen 1999. nakon dolaska Kfora, izdao je knjigu sa, kako je naveo u uvodniku, studijskog boravka na Balkanu – "Varmeđes a veres uton" (Županijac na krvavom putu). Redakcija "Mađar jelena", čiji je, u međuvremenu, postao vlasnik, za protekle dve godine, izdala je više od 20 antisemitskih knjiga u kojima se veličaju Mikloš Horti, Adolf Hitler i Benito Musolini, koje je lane predstavio na subotičkoj izložbi.
M. Laketić