Imamo po površini najveće opštine u Evropi

Šta će se događati tokom sledećih deset godina? Jedna od osnovnih ideja Prostornog plana je reindustrijalizacija Srbije, to jest otvaranje novih industrijskih pogona ali ne samo u Beogradu i Novom Sadu već i u ostalim centrima funkcionalnih urbanih područja. Naravno da to nije lako postići jer nema više centralizovane države, što znači da su i investicije stvar tržišta i slobodnog izbora lokacije. Ali postoje podsticajne poreske, komunalne i druge mere i olakšice koje bi trebalo da usmere razvoj ka nekim drugim gradovima i krenu u susret investicijama bez čekanja da investicije upravljaju planskim rešenjima. Druga jako važna stvar je izgradnja novih puteva ili modernizacija postojeće saobraćajne mreže.

U ovom procesu jako je važna i samoanimacija opština i pokušaj da se kroz prostorne planove prepoznaju razvojne šanse na osnovu postojećih resursa i vrednosti. Jer čest je slučaj da nerazvijene opštine čekaju apsolutnu pomoć države bez prave ideje u kom smeru ona može da pomogne.

Kad je o jugoistočnoj Srbiji reč, i to je u razvojnom pogledu jedna celina. Opštine ovog područja za deset godina, prema planu, treba da budu razvijenije, uz pojačanu ulogu dva najjača centra, Leskovca i Vranja, uz takođe jači uticaj Pirota.

(/slika2)Problem je i u tome što Srbija ima po površini najveće opštine u Evropi. Bilo bi logično da imamo veći broj manjih opština. Jer ne možemo očekivati da, na primer, opština Leskovac, sa više od sto naselja, na isti način vodi računa o svakom od njih. Kod nas postoji bojazan da svaka nova opština znači i novu administraciju, ali to ne mora da bude tako. U Austriji postoje male opštine a njihove administracije su takođe male i veoma efikasne.

Na kraju treba reći zašto je važno razvijati i područja koja se suočavaju s problemom depopulacije. Najpre, zbog iste šanse za sve ljude, gde god da žive. Gledajući na teritoriju države, to znači i ujednačen regionalni i prostorni razvoj, a ne koncentraciju svih ekonomskih aktivnosti u nekoliko jakih centara. Takođe, centralna uloga opštinskih centara u odnosu na naselja unutar opštine je prenaglašena, pa je neophodna transformacija po istom principu i na nivou jedinica lokalne samouprave.

Nismo idealisti, uvek će Beograd biti Beograd, ali ideja je u tome da ne postoji preveliki razvojni disbalans i da se obezbedi tzv. teritorijalna kohezija, na osnovu koje bi država kao celina bila kompaktna.

Ponegde se mogu čuti i pitanja poput onog da li se uopšte isplati ulagati u puteve i infrastrukturu u nepristupačna planinska sela sa veoma malim brojem stanovnika dok država, s druge strane, na prostorima na kojima je velika koncentracija stanovništva nema mogućnosti da ulaže u bolje uslove života. Pri tom se podseća da su neka sela nastala davno u planinama da bi bila nepristupačna i skrivenaiz bezbednosnih razloga, dok se danas drugačije živi i moguće je zato da ih napuštaju. Ali Srbija mora da se razvija ravnomerno, to je prvenstveni interes i društva i države. To pokazuje nacionalni plan, to će pokazati regionalni i opštinski planovi čija je izrada u toku.

*Docent dr, Institut za prostorno planiranje,

prodekan za međunarodnu saradnju Geografskog fakultetaBU