Veče performansa

Ponovo su se, gostovanjem Meredit Monk, preplele kompetencije dva velika beogradska jesenja festivala, Bemusa i Bitefa. "Interdisciplinarni performans" je od ideje, kompozicije do izvođaštva osmislila i realizovala američka umetnica u predstavi nazvanoj "Nepostojanost".
Brojnim simbolima, Meredit Monk govori o smrti, ali bez naracije, bez obavezne fabule, bez tragedije, slaveći sam život u svim njegovim varijantama. Ona polazi od zvuka, bolje reći zvuk predstavlja podlogu čitavog dešavanja koje obogaćuju pokreti igrača, pantomima, gluma, nizovi slika na filmskom platnu. Svakako da je to neka vrsta muzičkog teatra, ali i kabarea i slobodne igre u omeđenom prostoru scene Jugoslovenskog dramskog pozorišta. Svi učesnici (njih osam) su i svirači, pevači, igrači, glumci koji sugerišu elemente totalnog teatra novog doba.

Mnogo instrumenata učestvuje u muzičkoj matrici: najpre ljudski glas, artikulisan u ton, u melodiju, bez krika, ali sa šapatom. Zatim su tu drugi instrumenti: klavir koji najpre na dva akorda, a zatim na malu melodijsku floskulu, ujednačeno u ritmu i frazi "izgovara" ono što nazivamo minimalističkom porukom koja je bila osnova jednog od glavnih muzičkih pravaca američkog muzičkog stila iz druge polovine 20. veka. Uz dodatak klarineta, niza neobičnih udaraljki koje proizvode netipične zvuke, a neke i vizuelno angažuju pažnju gledalaca, kao što je slučaj sa točkom bicikla, uglavnom se muzika kreće u malim pokretima, u nekoliko tonova, motiva ili fraza koje se kao na verglu, ponavljaju bezbroj puta, kako to repetitivna muzika 20. veka podrazumeva. Ponegde jednoglasno, ponekad i višeglasno, ansambl "upada" dodajući glas, kao jedan od instrumenata, opštem muzičkom toku. Međutim, nema virtuoznosti ni u igri ni u pevanju ni u sviranju. Sve je podređeno nekoj vrsti meditacije koja delu publike može biti bliska i razumljiva, drugima – neprihvatljiva i strana.

Program Bemusa ovom prilikom je iskoračio iz svojih standarda u pravcu "proširene vokalne tehnike" čiji je pionir u svetu upravo Meredit Monk, pa su se ljubitelji muzike izmešali sa poklonicima savremenog pozorišta.

Za mnoge dragoceni susret sa svetskom ikonom muzičkog teatra današnjice, za druge nepotrebni izlet i eksperiment Bemusa, u svakom slučaju, hrabar potez organizatora uz očekivanje da prihvatimo nešto što i jeste i nije (samo) muzika. Ako nam se učini da je performans morao biti bržeg ritma i spektakularnijeg korišćenja scene, svetla, kostima, koreografije – još uvek ne znači da smo razumeli poruke Meredit Monk, već samo da ostajemo sa sopstvenim meditacijama o smrti i životu.